De mooiste polaire stormen van ons zonnestelsel


Een langdurige megastorm in de atmosfeer boven de zuidpool van Venus is chaotischer en meer onvoorspelbaar dan in eerste instantie werd aangenomen. Dit is een van de uitkomsten van de meest gedetailleerde studie naar de polaire atmosfeer, waarvan de uitkomsten werden gepubliceerd in Nature Geoscience op 24 maart jl..

Omdat Venus echter niet de enige wereld is met een uitzonderlijke en rare atmosferische dynamiek, nemen we een kijkje in de meest bijzondere en mooie polaire stormen van ons zonnestelsel.

Chaotische vortices van Venus
Astronomen, gebruikmakend de Venus Express satelliet van het European Space Agency, hebben voor de bovengenoemde studie de vortex (meervoud: vortices) op de zuidpool van Venus een vortex nauwlettend in de gaten gehouden. De permanente cycloon is 20 km hoog, meer dan twee keer zo hoog als de Mount Everest. Onderzoekers zagen al gauw dat deze storm chaotisch en non-lineair over de zuidpool voortbewoog. Daarnaast ontdekten de onderzoekers dat de storm in feite bestaat uit twee delen, ieder op een verschillende hoogte, die los van elkaar draaien en bewegen. Dit is in scherp contrast met de vortices die we op aarde tegenkomen: die zijn veel stabieler en meer voorspelbaar.

Superstorm1

Het angstwekkende oog van Saturnus
Saturnus heeft waarschijnlijk de gekste polaire storm in ons zonnestelsel. Hieronder ziet u een close-up van het oog van de cycloon die zich bevindt boven de noordpool. Deze foto werd genomen door het Cassini ruimteschip van NASA.

Superstorm2

Hexagoon op Saturnus
Een van de meest opvallende kenmerken van de polaire vortex van Saturnus is zijn bizarre vorm: het lijkt op een vrijwel perfecte hexagoon (zeshoek). De rare vorm – vastgelegd door het Cassini ruimteschip in infrarode golflengtes – beslaat de planeet op ongeveer 78 graden noorderbreedte. Elke zijde van de hexagoon is 13.800 kilometer lang. Dat is net wat meer dan de diameter van de aarde. De zuidpool van Saturnus heeft ook te kampen met een vortex, al is deze niet in de vorm van een hexagoon. Hieronder ziet u een still van de polaire vortex.

Superstorm3

Polen van de aarde
Aarde heeft twee polaire vortices, eentje boven Arctica en eentje boven Antarctica. Deze draaien en wervelen tussen de troposfeer en stratosfeer. De polaire vortex is het krachtigst in de winter, wanneer deze heerst over de ferme westenwinden. In Arctica cirkelt de vortex over het noordoosten van Siberie, in Rusland, en Baffin eiland net van de kust van Canada.
Boven Arctica is de polaire vortex veel stabieler dan die in het noorden. Deze cirkelt boven de rand van Ross Ice Shelf. Salpeterzuur in de wolken boven de zuidpool reageren met CFK’s, welke de ozon uitputten, waardoor we een gat in de ozonlaag hebben (dit is uiteraard niet de enige reden voor het gat in de ozonlaag).

Superstorm4

Superstorm4.1

Noordpool van Jupiter
Hieronder ziet u ultraviolette beelden van het Cassini ruimteschip van NASA uit 2000. Toen deze in het voorgenoemde jaar langs Jupiter vloog, legde deze een polaire vortex vast die minstens zo groot is als de aarde.

converted PNM file

Kleine vortex op Mars
Hoewel Mars een dunne atmosfeer heeft, kan het toch een vortex dragen zoals de HYubble die ontdekte in 1999. De storm zweeft boven de noordpool van de rode planeet, en is meer dan 1600 kilometer in doorsnede. De vortex lijkt na lang bestuderen vrijwel stofvrij te zijn, wat betekent dat deze bestaat uit waterdamp wolken.

Superstorm6

‘Tiny Titan’ vortex
Er zelfs manen in ons zonnestelsel die het aankunnen een polaire vortex te ‘dragen’. Hieronder ziet u de grootste maan van Saturnus, Titan, met een massa van wervelende atmosfeer die rond de zuidpool draait. De vortex werd gevormd in 2009, met de komst van de winter in het zuiden.

Superstorm7

Spectaculaire plasmawolken


Een plasmawolk is een massale uitbarsting van zonnewind, ander licht isotoop plasma en magnetische velden die boven de corona uitkomen of de ruimte worden in geslingerd.
Een plasmawolk is niet hetzelfde als een zonnevlam, hoewel de twee verschijnselen aan elkaar gerelateerd zijn. De samenstelling van plasmawolken is vooral protonen en elektronen, maar in veel mindere mate ook zwaardere elementen. Plasmawolken die de ruimte in worden geslingerd kunnen de planeten in het zonnestelsel bereiken. Hier worden ze afgebogen door de magnetische velden van de planeet naar de polen. Als de geladen deeltjes de atmosfeer bereiken, licht de atmosfeer op. Dit verschijnsel is bekend als poollicht (zie ook foto 2).

Deze beelden zijn gisteren vrijgegeven door NASA. De foto’s werden gemaakt op 3 september 2012.

zon1

zon2

zon3]

Klik hier om een video te bekijken van een spectaculaire uitbarsting op de zon.

Bronnen: NASA, Wikipedia

ESO’s telescoop gericht op plek in heelal naar uw keuze


Als u ooit de droom heeft gehad om astronoom te worden, dan is dit uw kans.

Het European Southern Observatory (ESO) bestaat op 5 oktober 50 jaar en daarom zal het twee speciale wedstrijden organiseren voor haar Very Large Telescope (VLT) in de Paranal Observatory in Chili. De ene wedstrijd stelt u in staat om te kiezen op welke plek in de ruimte de telescoop gericht moet worden. De andere wedstrijd is zo mogelijk nog mooier: de winnaar mag naar Chili om persoonlijk te helpen met de VLT observaties.

Paranal Platform - 2007

Normaliter moeten astronomen ver van te voren de telescoop reserveren, en slechts enkelen van hen worden uitgekozen om er ook daadwerkelijk mee aan de slag te gaan. Voor de wedstrijd ‘Kies wat de VLT observeert’ heeft ESO een assortiment van interessante astronomische objecten samengesteld die zichtbaar zullen zijn in de nacht van de verjaardag. Die kunt u onder het artikel zien in de vorm van foto’s. U kunt uit die foto’s uw favoriet kiezen.

Stemmers zullen ook automatisch meedoen met een prijzen loterij. De winnaar krijgt een iPad en tien anderen zullen onder andere een ESO boek ontvangen.

De tweede wedstrijd, ‘Tweet een weg naar de VLT’, vraagt mensen om hun redenen te tweeten waarom zij de VLT willen bezoeken (dit moet gebeuren in een taal van een ESO lidstaat). De winnende tweeter krijgt een geheel verzorgde reis naar Chili om daar te assisteren bij de VLT observaties van het winnende project.

De deadline voor beide competities is 31 augustus 2012, om 5:59:59 P.M. Eastern Standard Time.

Klik hier om een virtuele toer te maken bij de VLT in Chili.

Cosmic Alligator Eats its Way through the Sky
CG4: CG4 is een bolletje bestaande uit kometen en een kleine, geïsoleerde wolk van stof en gas met een karakteristieke hoofd en staart. Het ligt in het Puppis constellatie, zo’n 1.300 lichtjaren verwijderd van aarde.

Around Gum 19
Gum 19 is een stervormige regio in de richting van de Vela constellatie, ongeveer 22.000 lichtjaren van hier vandaan. De enorm grote, extreem warme ster V391 zorgt voor de lichtheid.

eso3
Dit is niet Gum 26, maar een regio in de buurt van Gum 29. Gum 26 is wel degelijk het doelwit waarop de telescoop gericht zal worden als deze gekozen wordt, en Gum 26 is een grote wolk van geïoniseerd gas waar sterren ontstaan.

eso4
De Medusa nevel is een oude, planetaire nevel die zich in de Gemini constellatie bevindt. Het ligt ongeveer 1.500 lichtjaren hiervandaan. Het heeft een geschatte diameter van 4 lichtjaren.

eso5
Messier 79 is clusterbol in het halfrond tegenover het galactische centrum, in de Lepus constellatie. Het ligt 40.000 lichtjaren hiervandaan, en maar liefst 60.000 lichtjaar verwijderd van het galactische centrum.

eso6
NGC 105 is een spiraalvormig sterrenstelsel dat ongeveer net zo groot is als de Melkweg. Het ligt maar liefst 60 miljoen lichtjaren hiervandaan, in een kleine groep van sterrenstelsel in de richting van de Cetus constellatie.

eso7
NGC 1398 een groot, verjaard, spiraalvormig sterrenstelsel aan de zuidelijke rand van het Eridanus cluster. Het ligt 65 miljoen lichtjaren verderop, met een diameter van 135.000 lichtjaren.

eso8
NGC 1566 is een spiraalvormig sterrenstelsel dat op 60 miljoen lichtjaar afstand ligt in de constellatie Dorado. Het is een Seyfert sterrenstelse, dat is een type sterrenstelsel dat een vergelijkbaar is met een quasar (maar het is minder energiek).

eso9
NGC 1788 is een reflectie nevel in de Orion constellatie. Het ligt ongeveer 1.300 lichtjaar verderop.

eso10
Dit is niet het doelwit, de stervormige regio NGC 2035, maar het is een soortgelijke regio in de Grote Magelhaense Wolk (een groot, onregelmatig gevormd sterrenstelsel dat in een baan om de Melkweg draait. Het ligt ongeveer 164.000 lichtjaar hiervandaan en het is het op twee sterrenstelsel na het dichtstbijzijnde sterrenstelsel.

eso11
NGC 246 wordt ook wel de schedelnevel genoemd. Het is een planetaire nevel die zich heeft gevormd om een stervende ster. Het ligt 1.600 lichtjaren hiervandaan, in de Cetus constellatie.

eso12
NGC 986 is een verjaarde, spiraalvormig sterrenstelsel met een gasrijke kern die steruitbarstingen kan versterken. De centrale, stervormige regio lijkt in een groeifase te zitten.

Barred Spiral Galaxy Swirls in the Night Sky
NGC 2217 is een verjaard, spiraalvormig sterrenstelsel in de Canis Major (Grote Hond) constellatie. De dicht op elkaar gevormde spiralen vormen een vrijwel complete ring in de kern.

eso14
NGC 2362 is de relatief jonge (25 miljoen jaar oud) Tau Canis Majoris sterren cluster. Het bevat 60 sterren, op een afstand van ongeveer 5.000 lichtjaren hiervandaan.

eso15
Thor’s Helm is een kosmische wolk die gevormd is als een gehoornde helm. Het is een soort van interstellaire bel, gevormd door de wind die naar buiten waait vanaf de gigantische ster die in het midden van de moleculaire wokl zit.

eso16
Dit is niet het doelwit, de Toby Jug nevel, maar het is een soortgelijke reflectie nevel die ook wel de Baranrd’s Merope nevel wordt genoemd. Reflectie nevels zijn wolken van stof die het licht van nabijgelegen sterren reflecteren (de Toby Jug nevel is vernoemd naar de gelijkenis met de beroemde Engelse mok).

Robotwagen Curiosity geland op Mars, eerste beelden zijn binnen


De Amerikaanse robotwagen Curiosity is zojuist veilig geland op Mars. Een speciaal mechanisme zette het voertuig rond 07.30 uur (Nederlandse tijd) in een krater bij de evenaar van de planeet. Het karretje was in november gelanceerd.

Nasa heeft inmiddels de eerste beelden van het Marsoppervlak ontvangen van de net gelandde Curiosity. ‘Ik kan het niet geloven. Dit is ongelooflijk’, zei Allen Chen van Nasa.

curiosity1

De Amerikaanse president Barack Obama noemde de landing op Mars een ‘ongeëvenaarde technologische prestatie’, meldt persbureau AFP.

Wetenschapper ziet ‘haar’ Curiosity landen
‘Ik had het volste vertrouwen dat Curiosity goed zou landen. Maar tóch het was wel even spannend.’ Geowetenschapper Inge Loes ten Kate was in Noordwijk om samen met andere wetenschappers en geïnteresseerden de landing van de verkenner op Mars te volgen.

Ten Kate is sinds 2006 betrokken bij de Amerikaanse missie Mars Science Laboratory. ‘Ik heb jaren meegewerkt aan deze verkenning, het is ontzettend fijn dat de landing goed is gegaan.’

curiosity2

Opvolger Opportunity al maanden onderweg
Vele jaren is er aan gewerkt, ruim acht maanden is hij onderweg geweest, en vanochtend landde hij op Mars: de Amerikaanse robotwagen Curiosity. Belangrijkste doel voor de komende twee jaar: onderzoeken of de omstandigheden op Mars in het geologische verleden geschikt zijn geweest voor leven.

Curiosity (‘nieuwsgierigheid’) is de grootste, zwaarste en duurste Marsauto ooit. Hij heeft een prijskaartje van 2,3 miljard dollar (1,9 miljard euro). Hij landt in de 150 kilometer grote krater Gale, iets ten zuiden van de Marsevenaar. Midden in die krater ligt de 5 kilometer hoge Mount Sharp, die uit sedimentlagen met uiteenlopende ouderdom bestaat. Door de berg op te rijden, maakt Curiosity in feite een reis door de geologische geschiedenis van de rode planeet.

De kleinere Marswagen Opportunity, die achtenhalf jaar geleden landde, is ook nog steeds actief. Opportunity ontdekte bewijzen dat er lang geleden stromend water aan het Marsoppervlak voorkwam. Curiosity gaat op zoek naar mogelijke sporen van biologische activiteit.

Wetenschapsredacteur van de Volkskrant Govert Schilling geeft vanaf 07.00 uur updates via Twitter over de landing. Ook te volgen via @MarsCuriosity en USstream.

Bron: de Volkskrant

SpaceX toont alle successen van historische ruimtevlucht


Twee maanden terug ondernam SpaceX een historische vlucht naar het International Space Station (ISS) met het Dragon ruimteschip. Zoals het een succesvol team betaamt, heeft het bedrijf een video uitgebracht met alle highlights van de vlucht tot dusver. Naast het vele juichen en klappen, zit er ook beeldmateriaal tussen dat nog nooit is vertoond, zoals het moment voor de lancering en de gloeiende, oranje Merlin motor tijdens de tweede stage van de Falcon 9 raket.

Geheel in de lijn der verwachtingen heeft het bedrijf enkele technische probleempjes buiten de video gelaten, en heeft dat waarschijnlijk opgevuld met juichend personeel. Maar hoe je het ook went of keert, het is SoaceX gelukt om een raket te lanceren, om goederen en materieel af te leveren bij het ISS en om veilig terug te keren naar de aarde.

Er zijn echter nog genoeg obstakels te overwinnen voor SpaceX. Het heeft laten zien dat het een goederenmissie tot een goed einde kan brengen, en binnenkort kan het zich opmaken voor de eerste van 12 goederenmissies in dienst van NASA, waarvan er twee dit jaar nog zullen plaatsvinden. Als de commerciele vluchten beginnen, zal het bedrijf een nieuw model gaan testen om te zien of het succes voortgezet kan worden. En belangrijker nog: het zal blijken of de onderneming winstgevend genoeg is om zichzelf in stand te houden.

Het in Californië gevestigde bedrijf zal een mijlpaal bereiken bij het volgende grote project: mensen naar de ruimte brengen. NASA zegt dat SpaceX onlangs door de test is gekomen met een ontwerp van het Dragon ruimteschip voor een bemande missie naar de ruimte. Oprichter van SpaceX Elon Musk zei onlangs nog in een interview dat dit zijn bedrijf recht in lijn heeft gezet met de belangrijkste plannen voor de komende jaren: “We hopen halverwege deze eeuw een vaste dienst te leveren door astronauten in een baan om de aarde te brengen.”

‘Onvindbaar’ sterrenstelsel ontdekt


heelal1

Astronomen hebben een van de meest zeldzame en extreme clusters (van sterrenstelsels) in het heelal ontdekt. Daarachter, zo vermoed men, ligt een object waarvan werd gedacht dat het niet bestond.

Clusters van sterrenstelsels zijn een verzameling sterrenstelsels die om elkaar draaien en het zijn de meest zware objecten in het universum. Het nieuw ontdekte cluster, als eerste vastgelegd door de Hubble-telescoop, heeft een massa van meer dan 500 keer de massa van de zon. Het cluster ligt op een afstand van ongeveer 10 miljard lichtjaar van de aarde. Maar diep in de ruimte kijken betekent ook terug in de tijd kijken, en het is waarschijnlijk dat het cluster gevormd is toen het heelal een kwart van de huidige ‘leeftijd’ oud was.

De cluster, genaamd IDCS J1426.5+3508, is zo extreem omdat het ontstond in een periode waarin voor het eerst uitzonderlijk grote sterrenstelsels werden gevormd. Tot nog toe hebben astronomen slechts één andere, soortgelijke cluster ontdekt. Maar vergeleken met IDCS J1426.5+3508 is die cluster een lichtgewicht.

Alsof dat allemaal nog niet bijzonder genoeg was, ontdekten de astronomen achter het cluster een mysterieuze bundel van blauw licht. De astronomen vermoeden dat achter het cluster een sterrenstelsel gelegen is. Maar wel eentje die in een nog eerdere periode van het heelal is gevormd.

Het licht van dit nog verder weg gelegen – en tot dusver naamloze – sterrenstelsel wordt in hoge mate vervormd door een effect dat we ook wel zwaartekrachtlens noemen. De reusachtige massa van het cluster van sterrenstelsels dat ervoor ligt vervormt en buigt het licht zodanig dat het een vreemde, blauwe kleur krijgt.

Het verder weg gelegen en nog naamloze sterrenstelsel ligt ongeveer op 10 tot 13 miljard lichtjaar van de aarde en heeft een massa die gelijk staat aan de massa van de zon maal 70.

De astronomen die de blauwe kleur ontdekten hebben berekend dat de kans van ontdekking van dit fenomeen vrijwel nihil is: “Gelet op de geobserveerde grootheden hadden we verwacht deze extreme blauwe kleur nooit te ontdekken. Deze kon, tot voor kort dus, nergens zo fel blauw zijn,” schrijft het team in een onlangs uitgegeven rapport. Deze werd op 26 juni in The Astrophysical Journal gepresenteerd.

Door te analyseren hoe deze enorme objecten zijn ontstaan kunnen de astronomen inzicht krijgen in hoe het heelal is ontstaan. Het geeft als het ware een blauwdruk van de geschiedenis van het universum. Het team hoopt dat de eROSITA-missie (een röntgentelescoop die volgend jaar wordt gelanceerd en clusters en donkere materie gaat bestuderen) meer informatie kan geven over dit extreme fenomeen.

Succesvolle lancering SpaceX


falcon9
Het is het aeronautisch en ruimtevaartkundige bedrijf SpaceX gelukt om de eerste Falcon9 raket te lanceren in een baan om de aarde die leidt naar een aankoppeling met het International Space Station (ISS). Maar hoe ging de lancering precies in zijn werk?

Second time’s a charm. Deze uitdrukking, die zoveel betekent als ‘De tweede keer brengt geluk’, ofwel de equivalent van ‘Drie keer is scheepsrecht’, is uitermate goed van toepassing op SpaceX. Het bedrijf, dat poogt om marktleider te worden in private ruimtevluchten, lanceerde na een mislukte lancering zaterdag gisteren met succes de Falcon9 raket.

Nadat de basis het sein voor lancering had gegeven, zorgde een intense voortstuwing voor vertrek van de raket. De accelererende Falcon9 raket met daaraan de Dragon gekoppeld passeerden een kritiek stadium na 1 minuut en 24 seconden. Dit stadium wordt ook wel ‘max Q’ genoemd. Dit is het moment waarop de raket de maximale dynamische druk krijgt te verwerken dankzij een combinatie van een relatief dikke atmosfeer en de toenemende snelheid van de raket. Als de raket eenmaal de ‘max Q’ gepasseerd is, blijft de raket versnellen, maar doet dit in een almaar dunner wordende atmosfeer. Door de dunnere atmosfeer wordt de aerodynamische tegendruk verminderd.

De negen motoren van die de raket door de eerste fase stuwen, worden drie minuten na lancering uitgeschakeld. Op moment van uitschakelen van de negen motoren was er slechts een smalle strook rook zichtbaar in de lucht. Vijf seconden later begint de tweede fase, die wordt ingeluid door het afkoppelen van de Dragon capsule. Een oranje gloed ontstaat op dat moment aan de hemel, die vervolgens zes minuten en 2 seconden zichtbaar blijft. Op dat moment bevindt de Dragon capsule zich in de baan om de aarde die de capsule uiteindelijk naar het ISS moet brengen.

Na net iets minder dan tien minuten na lancering bevond de Dragon zich precies waar het zijn moest: in een baan om de aarde, op weg naar ISS. Het luid gejuich in de controlekamer klinkt pas als de Dragon zijn zonnepanelen uitvouwt, slechts enkele minuten later.

De Dragon krijgt zijn energie van batterijen en van de zonnepanelen. De volgende noemenswaardige gebeurtenis vindt 2 uur en 27 minuten na lancering plaats, als de Dragon zijn Guidance, Navigation and Control Bay deur opent. Gwynne Shotwell, president van SpaceX, legt uit waarom dit zo belangrijk is: “Die deur is de eerste stap naar een rendez-vous met het ISS. Dit is een nieuw sleutelelement voor deze missie. Speciale sensoren worden zo ‘de ogen geopend’ waardoor we het ISS kunnen zien aankomen als we proberen aan te dokken. Ook onze sensoren die sterren volgen en observeren krijgen nu de kans om alvast een blik in het heelal te werpen.”

De volgende stap is het controleren van alle apparatuur en van de navigatie. Daarna wordt het aandrijvingsmechanisme getest in een serie van manoeuvres die moeten aantonen dat alles correct werkt. Belangrijk hierbij is dat de Dragon zowel korte, snelle manoeuvres kan maken, als ruime manoeuvres. Het is immers moeilijk in te schatten hoe snel bijvoorbeeld ruimtepuin in de baan van de capsule kan komen.

Al deze tests vinden plaats in de eerste 11 uur na lancering, terwijl de Dragon onverminderd doorjaagt op het ISS. Op de tweede dag zal de Dragon zijn baan om de aarde ietwat aanpassen en op de derde dag zal de Dragon voor het eerst de ISS aan de onderkant van het ruimtestation passeren op 2,5 kilometer afstand. Deze derde dag zal daarnaast in het teken staan van verschillende manoeuvres die de Dragon almaar dichter naar het ruimtestation moeten brengen. Op het einde van dag vier zal de robotarm van het ISS de Dragon naderbij brengen voor aankoppeling.

De blijdschap was te zien aan de medewerkers van SpaceX, die voor de webcam langdurig juichten en feest vierden. Maar het bedrijf weet ook dat er nog vele obstakels overwonnen moeten worden. Het in een baan om de aarde brengen van de Falcon9 raket is slechts een eerste stap op weg naar het ontvangen van het keurmerk van opdrachtgever NASA. Alle demonstraties moeten tot een goed einde worden gebracht voordat SpaceX de vaste leverancier van het ISS kan worden.

Hoewel SpaceX de afgelopen weken de meeste aandacht kreeg in de pers, was de lancering van de Falcon9 raket slechts één van de 5 lancering die vorige week plaats hadden. Drie lanceringen waren in Rusland, waaronder de Sojoez raket die drie bemanningsleden naar het ISS bracht. Een andere Sojoez raket bracht een satelliet in een baan om de aarde. Ook Japan schoot een satelliet de ruimte in.