In Polen omarmt men Europa, maar niet de euro


In Polen, waar gebouwen uit de communistische tijd het landschap nog altijd domineren, werd de euro ooit gezien als de snelste manier om mee te doen in de economische top. Nu, na jaren van problemen in de euro-zone, hebben de Polen zich gerealiseerd dat de snelste manier om met die top mee te doen, al die tijd al in hun achterzak heeft gezeten.

polen2

Hun eigen munteenheid, de zloty, heeft voor een buffer gezorgd die de turbulentie die om het land draait aardig buiten de deur weet te houden. Slechts weinigen staan te trappelen om over te stappen op de euro, ook al heeft Polen beloofd dat wel te doen tijdens haar toetreding in 2004.

De euro, die op dit moment door 17 van de 27 eurolanden gedeeld wordt, was ooit een statussymbool van rijkdom, van macht en vooral van stabiliteit. Vandaag de dag is het een last geworden, en de vraag of landen er nog goed aan doen om de euro hun eigen munt te maken, is moeilijker te beantwoorden dan ooit.

In Griekenland, wiens zwakte aan de basis ligt van de problemen in Europa, zeggen beleidsmakers zachtjes dat het een fout was om toe te treden tot de euro. Maar ze kunnen niet meer terug, ze zitten gevangen als het ware. Het loslaten van de euro heeft voor Griekenland ernstigere gevolgen voor de economie en het land als geheel, dan de pijn die het land moet lijden als het wel aan de euro vasthoudt. In het land, net als in andere noodlijdende landen als Portugal en Ierland is immer groeiende kritiek op het feit dat Duitsland alle beslissingen omtrent leningen, tranches en voorschotten lijkt te nemen.

De nieuwere EU-leden hebben de euro nog niet geadopteerd. Polen en ook Tsjechië staan ook niet meer trappelend van ongeduld in de rij om dat te doen. In 2008 zei de Poolse minister-president Donald Tusk triomfantelijk dat zijn land zich bij de eurozone zou voegen in 2011. Maar het enthousiasme is dusdanig gekelderd, dat Poolse beleidsmakers geen idee hebben wanneer het land dat alsnog gaat doen.

polen

“Het is geen makkelijke beslissing. En op dit moment is het ook niet eens een gespreksonderwerp in Polen”, zegt Jan Krzysztof Bielecki, de belangrijkste economische adviseur van Tusk. “Wij Polen zijn wat pragmatischer dan we enkele jaren terug waren. We hebben altijd al een romantische inslag gehad.”

Met 38 miljoen inwoners is Polen naast Groot-Brittannië het grootste land in Europa dat geen euro als munteenheid heeft. Gesterkt door de kracht van de zloty heeft Polen de snelst groeiende economie van de 27 landen in de euro-zone. De export neemt ieder jaar nog flink toe en consumenten hebben steeds meer geld te besteden. En het is op weg om de stijgende lijn door te zetten. Er wordt een economische groei van ongeveer 2,5% verwacht, op het zelfde moment dat economen verwachten dat de rest van Europa een dubbele dip zal gaan beleven.

‘Polen zal wachten en kijken’
Polen die geen vertrouwen hebben in de toetreding tot de euro, zien lessen die getrokken kunnen worden uit de fouten van andere landen. Ze zeggen dat met name Griekenland zichzelf het onheil op de hals heeft gehaald, omdat het nu vastzit aan de euro. Griekenland kan dus niet zijn eigen munteenheid devalueren om ervoor te zorgen dat toerisme en investeringen weer aantrekken. Maar de Polen kijken met nog veel meer interesse naar landen als Slowakije en Estland. Deze twee voormalige communistische landen hebben ook de euro aangenomen als munteenheid en moeten nu meebetalen voor onder andere Griekenland.

In de Praga buurt in Warschau wonen Artur en Elzbieta Zawadzki. Zij werken al 33 jaar in hun eigen kledingwinkel. Vanuit hun winkel zagen zij de schuldencrisis van Polen in 1981, de hyperinflatie die volgde aan het einde van het communistische tijdperk en de schommelingen van de zloty sindsdien aan hen voorbij trekken. Zij hebben liever de situatie zoals die nu is, in plaats van de situatie die zou kunnen zijn als Polen de euro zou gaan gebruiken.

“De euro drijft de prijzen onherroepelijk omhoog”, zegt Artur Zawadzki (58 jaar oud). “En het zal vooral pijnlijk zijn voor kleine ondernemingen, zoals de mijne.” Als Polen de zloty blijft gebruiken, zijn hun producten, keramiek, beeldjes en kleding, uiterst aantrekkelijk (lees: goedkoop) voor toeristen. En zo kunnen zij de producenten van deze artikelen blijven betalen. “Als Polen de euro gaat gebruiken en de prijzen stijgen, zouden de zaken lang niet zo goed”, besluit Artur. “Tsjechië heeft de euro niet, maar Slowakije wel. Dat land heeft problemen en de mensen zijn er doorgaans erg arm. Polen zal wachten en kijken.”

Economen stellen dat de zloty het land heeft geholpen om economisch te groeien. Had het land de euro gehad, dan had de economie niet de groei van ongeveer 2 procent per jaar gehad. En die 2 procent maakte voor Polen juist het verschil tussen een recessie en gematigde groei. Want toen de zloty tijdens de crisis in 2008 en 2009 in waarde daalde, tot ongeveer een derde van de euro, werden ook vrijwel alle producten in Polen goedkoper – tot ongeveer een derde van de gemiddelde prijs in de eurozone.

Een onderzoeksbureau deed onlangs een peiling om te kijken hoe groot de weerstand tegen de euro nu echt was onder Polen. In 2002 wilde 22 procent van de Polen de euro niet. In januari 2012 was dat percentage gegroeid tot ongeveer 60.

“De aantrekkingskracht is minder geworden”, zegt minister van Buitenlandse Zaken Radoslaw Sikorski. Hij voegt daar wel direct aan toe dat hij een voorstander is van het toetreden tot de euro, op lange termijn. “Vandaag kunnen we gewoonweg niet het benodigde aantal stemmen in het parlement halen om die toetreding mogelijk te maken.”

Bij de Poolse centrale bank is de drang om van munteenheid te wisselen ernstig afgenomen, nadat medewerkers de deurklinken van de bank hadden vervangen door eurotekens, in afwachting van de toetreding. De gouverneur van de Poolse centrale bank, Marek Belka, was de minister-president tijdens het hoogtepunt van het euro-enthousiasme in Polen vlak na de toetreding in 2004.

Nu gaat hij gesprekken over toetreding tot de euro tegemoet met een koffer gevuld met ‘maar’, ‘wat als’ en ‘stel dat’, ook al geeft hij schoorvoetend toe dat het verdrag met de EU Polen uiteindelijk toch dwingt toe te treden.

In de beginjaren van de toetreding was iedereen positief, en wilde de euro liever gisteren dan vandaag omarmen”, zegt Belka. “Maar nu hebben we vele, vele redenen om dat niet te doen. De euro is op dit moment niet sterk en we weten niet wat de munt en de eurozone als geheel zal gaan doen in de toekomst.”

In de afgelopen maanden hebben verschillende eurolanden onder aanvoering van Duitsland striktere regels wat betreft leningen en uitgaven toegepast. Teneinde toekomstige problemen te voorkomen. Op 25 januari werden 25 van de 27 landen het eens over fiscaal pact waarbij ze zichzelf zworen te beloven er alles aan te doen om de euro niet te laten vallen (lees: er werden afspraken gemaakt over plafonds in leningen en uitgaven). Poolse leiders gaan er dan ook prat op dat zij de eerste in Europa waren, in 1997, die zulke maatregelen in de grondwet opnamen. Daarmee liepen zij ver vooruit op de rest van Europa. Analisten zeggen dan ook dat Polen, als het gaat om de toekomst van de euro, een zeer betrouwbare en stabiele partner voor Duitsland zou kunnen zijn.

Ondanks het feit dat het land de euro nog niet heeft omarmd, probeerde Polen eind vorig jaar wel een plek aan de onderhandelingstafel te krijgen, waar werd afgesproken welke landen hoeveel geld aan leningen zouden krijgen. Critici stelden dat Polen niets te zeggen had omdat het de euro nog niet gebruikte, maar Belka kaatste de bal net zo hard weer terug door te stellen dat het een unieke kans is voor Polen om alle regels en wetten te leren die horen bij het gebruik van de euro als munteenheid.

Het gevoel dat de toekomst van de Europese Unie in de eurozone ligt, maakt dat er nog altijd Poolse beleidsmakers zijn die geïnteresseerd zijn in toetreding. Dit zijn tevens de beleidsmakers die proberen Polen te laten integreren in West-Europa. Zij zeggen ook dat het afschaffen van transactiekosten en wisselkosten zorgt voor een betere toekomst met meer investeringen.

“Wij kunnen het ons niet veroorloven om op te treden zoals Groot-Brittannië dat doet”, aldus de president van de Societeit van Poolse Economen Ryszard Petru. “Wij zijn geen eiland.”

En toch, vele Polen zijn erg blij met het feit dat zij nog altijd de zloty in hun portemonnee hebben zitten. Studente aan de universiteit van Warschau Agata Bielecka (26): “De euro heeft een grote crisis veroorzaakt. We moeten nog maar eens heel goed over toetreding nadenken.”

ACTA verliest zienderogen terrein


In Zweden werd afgelopen zaterdag massaal geprotesteerd tegen ACTA. Deze foto is genomen in Stockholm.

De strijd tegen ACTA, door tegenstanders omschreven als een wolf in schaapskleren, gaat ook na het weekend gewoon door. In Polen kregen demonstranten in samenwerking met Anonymous het voor elkaar dat het ratificeren van ACTA werd uitgesteld. Lees meer hier.
Ook in Zweden werd er dit weekend geprotesteerd tegen ACTA. Duizenden internetters trokken de straten in om hun stem te laten horen. Hoeveel demonstranten er precies meededen is onduidelijk, maar de petitie op Facebook werd ondertekend door meer dan 11.000 mensen.

Diverse bronnen melden dat er door heel Europa demonstraties zullen plaatsvinden. In onder andere Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland en Polen worden deze week nog meer protestacties verwacht.

De door het Europees Parlement uitgevaardigde rapporteur van ACTA, Kader Arif, stapte vorige week op, omdat hij het niet eens was met de hele gang van zaken omtrent het tekenen van ACTA. Hij zei later tegen The Guardian dat hij ACTA ziet als ‘een middel om de vrijheid van mensen in te perken, en niets meer dan dat’.
“De titel van het verdrag alleen al is misleidend. Het zou volgens de naam van het verdrag gaan om counterfeit (namaak) goederen, maar het gaat werkelijk over het schenden van auteursrechten en intellectueel eigendom. Die twee zaken verschillen wezenlijk van elkaar.”

Polen erkent fout; ACTA op losse schroeven


Poolse premier Donald Tusk is teruggekomen op zijn beslissing om ACTA te tekenen.

For the English article, click here.

De Poolse premier Donald Tusk heeft vrijdag laten weten dat het ratificeren van het ondertekenen van ACTA namens Polen voorlopig van de baan is. Daarmee ontvouwt een kentering in het denken van de Poolse overheid wat betreft ACTA. De afgelopen was er veel protest, niet alleen in Polen, over het ondertekenen van het verdrag.

Tusl zei vrijdag: “Ik heb een definitieve beslissing genomen en de ratificatie van ACTA zal tot nader orde worden uitgesteld.” Een overwinning voor de duizenden Poolse mensen die de afgelopen weken vrijwel dagelijks in de straten van de grote steden protesteerden tegen de eerdere beslissing van de Poolse regering. En een overwinning voor hackersgroep Anonymous, die door aanvallen op diverse overheidswebsites hun stem lieten horen in deze kwestie.

Verder zei Tusk: “We moeten ervoor zorgen dat ACTA veiligheid garandeert voor Poolse burgers. Alle facetten moeten worden bekeken en alle standpunten worden heroverwogen. Dit kan leiden tot de beslissing dat we ACTA alsnog niet ondertekenen.”

Tusk gaf toe dat hij op nogal rigoreuze en ondemocratische wijze had geprobeerd het verdrag geratificeerd te krijgen, en dat hij daarmee zijn doel volledig voorbij schoot. “De discussie over ondere andere auteursrechten toegangsrechten tot het internet is in Polen de afgelopen weken niet gevoerd zoals dat had moeten gebeuren.” Daarmee erkent Tusk dat hij heeft gepoogd het verdrag door te drukken zonder enige vorm van inspraak van burgers, voor wie dit verdrag het meest belangrijk is.

“Misschien heb ik door mijn leeftijd de zaak niet goed aangepakt. Ik had niet op de manier van de 20e eeuw moeten doen, maar die van de 21e eeuw. En dat gaan we alsnog doen.”

Dat houdt in dat Tusk morgen (maandag 6 februari) een open, online vergadering zal houden. Het debat zal live uitgezonden worden op zowel het internet als via de belangrijkste televisiezenders. De internetvergadering zal morgen beginnen om twee uur ’s middags.

Anonymous breidt uit


Zie hier, Poolse leden van de regering uiten hun onvrede over de ondertekening van ACTA. Soms, zoals Anonymous ook op Twitter meldde, is het beter om niet een DDos-aanval uit te voeren. Soms is het beter om de gedaante aan te nemen van de mensen die proberen een dialoog aan te gaan.

Auschwitz: Hoopvolle verhalen


Ik heb een overweldigende hoeveelheid berichten gekregen naar aanleiding van mijn schrijfsels over mijn bezoek aan Auschwitz. Velen van jullie vroegen me of er ook iets hoopvols te melden te was uit het voormalige nazi -slachtkamp. En die zijn er, hoewel schaars. Hier volgen enkele verhalen die in het niet vallen bij het leed van miljoenen. Maar misschien daarom dat ze juist dat beetje gewenste licht werpen in de pikzwarte duisternis van het concentratiekamp.

Van gevangene tot nazibobo
Het is slechts een selecte groep mensen (700 mensen hebben geprobeerd te ontsnappen, 300 zijn er daadwerkelijk in geslaagd) gelukt om te ontsnappen uit Auschwitz. Een van de mooiste verhalen van die ontsnappingen is die van vier Poolse mannen. Bij het uitdelen van de gevangenenuniformen kregen de vier per toeval uniformen in de hand gedrukt die alleen gegeven worden aan personen van de hoogste ss-rangen. De vier wisten dat dit een unieke kans was, en besloten gebruik te maken van deze mogelijkheid.
De vier kleden zich direct om, en presteerden het om simpelweg het strengbeveiligde kamp uit te wandelen. Eenmaal buiten gekomen, ongetwijfeld in een roes van adrenaline, durfden de vier het aan om ook nog eens een nazi-auto te confisqueren, en hun vrijheid tegemoet te rijden. Bij het naar buiten gaan, en het wegrijden, werden de vier, zoals gebruikelijk in de hiërarchische nazistische partijstructuur, gesalueerd door dienstdoende soldaten.

Tot de dood ons scheidt
Een tragisch verhaal is dat van twee geliefden, een Joodse vrouw en een Duitse intellectueel. Ze waren gelukkig getrouwd toen ze werden gedeporteerd naar Auschwitz. De vrouw was bijzonder aantrekkelijk, en was door alle ss-officieren zeer geliefd in het kamp. Daarom kreeg zij privileges die anderen niet kregen. Haar man sprak zeer goed Duits, en mede daarom kreeg ook hij privileges die anderen niet gegund werden.
Op een dag besloten de twee te ontsnappen. Het lukte ze, en ze waren er bijna mee weg gekomen, als ze niet in de buurt van Auschwitz per toeval door de zoekende Duitse militairen werden gevonden. Ze werden teruggebracht naar het kamp, waar ze terstond ter dood veroordeeld werden.
De man zei tegen zijn vrouw, toen hij haar voor het laatst zag, dat hij zielsveel van haar hield, dat ze elkaar snel weer zouden zien, en dat hij noch zij door een Duitse hand gedood zou worden.
Hij hing zich vlak na zijn doodsvonnis op. Hij had zijn belofte gehouden.
De nazi’s waren bang dat de vrouw iets soortgelijks zou doen, en probeerden uit alle macht te voorkomen dat ook zij de hand aan zichzelf zou slaan. Maar helaas voor de nazi’s lukte het de vrouw om een scherp voorwerp te bemachtigen. Ze wachtte tot een van de hoogste officieren van het kamp, die meer of minder heimelijk al een tijd een oogje op haar had, bij haar in de kamer kwam. Toen hij binnen kwam, sneed ze haar polsen door en sloeg de officier herhaaldelijk met haar polsen in zijn gezicht.
De officier was woedend, besmeurd als hij was met Joods bloed, dat hij haar hoe dan ook wilde redden, om haar daarna tot op het bot te vernederen. Zij smeekte hem dat te besparen, maar hij was niet te vermurwen. Daarna smeekte zij hem of ze haar man nog een keer mocht zien voordat ze ter dood gebracht zou worden. Hij zou alles doen om dat te voorkomen.
Het vonnis werd snel en geruisloos voltrokken: de Joodse vrouw zou worden opgehangen. Aan het einde van de grootste weg tussen de vrouwenbarakken werd de galg klaar gezet. De vrouw smeekte en huilde, maar niets hielp. Totdat de vrouw zag waar ze opgehangen zou worden. Ze keek recht uit op de barak waar haar man al die tijd gevangen had gezeten.

Met haar laatste woorden nam ze met opgeheven hoofd afscheid: “Ik kom eraan, mijn man.”

Op weg naar Tilburg: Terugreis


Zaterdagmiddag vertrok onze bus terug naar Nederland, omstreeks 1 uur Poolse tijd en 1 uur Nederlandse tijd, vanuit Opole. Maar zoals gebruikelijk met Sindbad, de reisorganisatie, is vertraging net zo synoniem met Sindbad als het ongelooflijk oncomfortabele reizen.

De bus was er om 2 uur, en vetrok met ruim anderhalf uur vertraging. Onderweg in de reis, met name in de grensplaats Slubice, deden we nog eens anderhalf uur vertraging op. Maar het moet gezegd, Sindbad voldoet met een volhardende precisie aan mijn verwachtingen.

De eerste regel van de algemene voorwaarden van Sindbad is dat er te allen tijde niet gedronken mag worden in de bus of tijdens stops. We hadden in de bus, ik heb ze geteld, ruim twintig drinkers. Eentje was er zo dronken dat hij continu in slaap viel, langzaam van zijn stoel afzakte en vervolgens wakker schrok als hij op de grond viel en iedereen vervloekte die bij hem in de buurt zat. Alcoholisme is net als hepatites B: het is altijd de schuld van iemand anders.

Behalve dan dat je veilig had moeten neuken, dan was je nu niet de lul geweest.

Bij een van de stops in Polen stapte een andere, zwaar naar alcohol riekende, man in. Hij had een zitplaats naast een keurige en beleefde Poolse dame, overduidelijk van stand. Zij stond op voor hem, rook even en hield toen haar gezicht dicht bij het zijne. “Ik hou niet van dronkenlappen zoals jij. Je houd je gedeisd of er zwaait wat!” We zagen hem direct daarna drie halve liters bier ongeopend weggooien.

Intussen begon de enorme alcoholinname, en het groeiende aantal voeten dat uit de schoenen werd weggewurmd uit te monden in een steeds sterker wordende en unieke lucht in de bus.

Halverwege de reis was de geur in de bus welhaast ondraaglijk geworden. Een mengsel van zweet, voeten en bierscheten deed de toxicologische dienst het kleurencode alarm verhogen naar oranje. Het werd op het einde, de laatste twee uur van onze reis, zo erg dat Iwi begon te kokhalzen.

We vroegen de busstewardes of Iwi een kopje thee kon krijgen, omdat ze zich zo ziek voelde. Ook hier voldeed Sindbad aan alle verwachtingen, want net als met hun aankomst- en vertrektijden zitten we ook nu nog steeds te wachten op dat kopje thee.

Iwi voelt zich gelukkig wel weer een stuk beter.

Ik was de hele busreis, de stank en de openbare dronkenschap waaraan niets werd gedaan zo beu, dat ik mijn middelvinger opstak naar de bus toen we eindelijk onze koffers hadden gekregen In Tilburg. Ik was alleen vergeten dat in Tilburg weer een rook-/plaspauze werd gehouden.

In tien minuten zijn Iwi en ik naar huis gerend.

Op weg naar Opole: Mojito-avond


Op onze laatste avond hier wilde Adam iets speciaals organiseren voor Iwi en mijzelf. We hadden eerder op de dag voor de hele familie cadeau’s gekocht, en om hun dankbaarheid te tonen organiseerden ze een speciale avond voor ons.

Hoe het begon
We waren eerder die dag naar de markt geweest, waar voornamelijk Roemenen en Russen producten verkopen, en hadden daar een schort voor oma en een beeldje van een slapende engel voor mama op de kop getikt. We konden voor Adam niet vinden, en dus reden we na de markt direct naar het centrum van Opole.

Al op de parkeerplaats kreeg ik het aan de stok met een Pool in een Mercedes. Ik was al aardig geïrriteerd door de rijstijl van de Polen (te pas en te onpas inhalen, bumperkleven, bellen tijdens het rijden en versnellen bij wegwerkzaamheden), dat ik het me even te veel werd toen ik de parkeerplaats van een Pool stal. Hij reed netjes de parkeerplaats om daarna zijn auto te parkeren. Ik draaide vanaf de straat meteen de parkeerplek op.

De man stopte recht voor onze auto en leek uit te gaan stappen. Ik heb geleerd dat de eerste impressie de meeste indruk achter laat, dus ik stapte wild uit terwijl ik in het Nederlands schreeuwde: “Na de q komt altijd de u! Letters die in het kofschip voorkomen krijgen een t als vervoeging!” De man bleek onder de indruk en reed weg. Iwi zat lijkwit op de passagiersstoel. Wat bleek? Op de achterruit van zijn Mercedes zat een sticker van de voetbalclub Legia Warschau. En deze fans worden in het Pools ook wel de Dagger-fans, de Dolk-fans, genoemd, omdat ze overal, ook naar voetbalwedstrijden, messen en dolken meenemen.

Godzijdank voor mij dat de ‘schreeuw-willekeurige-dingen-in-een-vreemde-taal-gekke-buitenlander’ techniek feilloos werkte.

Hoe het verder ging
Toen we thuis kwamen gaven we Adam zijn proteïnen-poeder, met de vreemde naam No-Explode, en het slapende engeltje aan mama. Oma zat voor de zoveelste keer deze week te klagen over hoeveel pillen ze iedere dag in moest nemen, dus besloten we haar met rust te laten. Mede omdat Danusia ons vertelde dat oma lijdt aan een BFS (Broken Fart System, ook wel Kapot Scheten Systeem), en dat het vandaag wel bijzonder erg gesteld was met de BFS.

De speciale avond  ter ere van ons bestond uit een maaltijd van twee enorme pizza’s (doorsnee 40 cm, en dat is een medium pizza in Polen) en mojito’s die Adam persoonlijk zou bereiden. Zoveel we wilden.

Dat aanbod kon zelfs Iwi niet weerstaan, en zij waagde het om een paar slokken te nemen. Nadat het Adam en mijzelf meer dan een half uur had gekost om haar te verzekeren dat ze de alcohol niet zou proeven. Uiteraard zeiden we niets over het voelen van de alcohol, wat weer een heel ander verhaal is.

Iedereen dronk mee, Danusia, Iwi, Adam, zijn vriendin Anna en ik. Danusia voelde als eerste iets, en ze kreeg rode strepen in haar gezicht. Iwi was de tweede, omdat ze zulke kleine slokjes nam, dat het eigenlijk niet eens slokjes genoemd mogen worden. Druppels, is een beter woord.

Daarna begon Anna langzaam in te zakken tegen Adam.

Adam en ik bleven overeind. Toen de dames tipsy begonnen te worden, liepen we naar de keuken, en maakten voor onszelf een extra sterke mojito. Intussen was mijn fles whiskey ook al op tafel terecht gekomen, en de dames hielden zich voornamelijk bezig met het giechelen om hun mannen. Adam en ik deden een spelletje waarbij we een woord moesten noemen, en dan moesten we proberen zoveel mogelijk liedjes waar dat woord in voorkwam te noemen.

Toen iedereen echt in de stemming was deed ik mijn beroemde impressie van een zwijn, waarbij ik op handen en voeten over de grond scharrelden en luid krijste: “Jestem swinia, jestem swinia!!” (“Ik ben een zwijn, ik ben een zwijn!). Toen het publiek verkocht was deed ik mijn Jim Carrey impressie, en daarna mijn Borat impressie.

Het publiek gin plat. Letterlijk, want Danusia schuifelde naar haar slaapkamer en Anna was met halfopen mond tegen Adam in slaap gevallen. Iwi zei dat ze zich raar voelde, maar op een goede manier, en dat ze naar bed wilde.

Daarmee sloten we een fantastische week in stijl af.

Ik kan niet wachten om weer terug te gaan.

Op weg naar Opole: Hoe ik het dorp achter me kreeg


Ik ben inmiddels een beroemdheid geworden in Rozmierka. Iwi’s moeder wordt op straat, in de winkel en zelfs bij de kapper steeds aangesproken: haar dochter zou mooi zijn, maar haar vriend nog mooier.

Met als gevolg dat Danusia me nu overal mee naar toe neemt, om me aan iedereen voor te stellen. Gisteren gingen we naar de dokterspraktijk waar ze werkt. Haar twee collega’s, die ik al eerder had ontmoet, kwamen ietwat verlegen vanuit een aangrenzende kamer. En de fysiotherapeut, die twee patiënten had toen Danusia me aan haar voorstelde, bleef maar met ons praten. Danusia zei tot drie keer toe dat ze terug moest naar haar patienten, Danusia is de baas van de praktijk, maar ze bleef waar ze was.

Op het einde van het gesprek wilde de fysiotherapeut, Dorota, me voorstellen aan haar patiënten, die halfnaakt op haar zaten te wachten. Maar dat vond Danusia te ver gaan. Dorota eindigde het gesprek, met haar hand op mijn arm, dat als ik een massage wilde, ik gewoon langs kon komen zonder afspraak. Vanmiddag was ze om half vier klaar met werken, mocht ik het willen weten.

Woensdagavond kwam Iwi’s oom en tante, Joachim en Teresa, langs voor een kopje koffie. Joachim, de man die me vorig jaar vertelde over het homofiele konijn dat hij had gekocht, had nieuwe tanden gekregen, en lachte de hele avond breeduit. Ik vroeg hem hoe het met het konijn was, en zoals ik eerder al voorspelde, had het konijn de kerst niet gehaald. Maar als ik wilde mocht ik wat ze nog over hadden wel meenemen naar Nederland. Hij had in de vriezer nog een poot, de rug en de billen van het konijn. “Maar misschien zijn de billen niet het lichaamsdeel dat je wil hebben van een homofiel konijn”, zei hij.

Met hun zoon, Iwi’s neef Michael, ging het goed. Hij woont nu in Krakow met zijn vriendin. Maar dat mogen we niet hardop zeggen, want als oma dat hoort, dan krijgt ze een rolberoerte zei Danusia. Joachim: “Misschien moeten we het juist wel zeggen, dan!”

Michael valt nog steeds flauw als hij bloed ziet, maar dat schijnt in Polen geen belemmering te zijn om toch te kunnen studeren voor dokter.

Danusia kwam in de winkel haar grootste rivale van het dorp tegen. Deze vrouw doet alles om te laten zien dat ze het beter heeft dan Danusia. Maar het aangezicht van Iwi en ik in de kerk had zoveel indruk op haar gemaakt, dat ze op Danusia afstapte en zei: “Jouw dochter en haar vriend zagen er prachtig uit, het moet gezegd worden. Ik kan ze maar niet vergeten.” Danusia legde wat geld op de toonbank, pakte de tas met broodjes en zei: “Ach jee. Probeer ze toch maar te vergeten.” De verbaasde blik in de ogen van haar rivale, zo zei ze, zou ze nooit meer vergeten.

En de interesse voor Danusia, haar dochter en ‘de jongen waar ze het mee doet’, heeft alleen maar grotere vormen aangenomen, nu Danusia op het lokale nieuwsbulletin is geweest, en in de krant heeft gestaan. Ze is verantwoordelijk voor de hervatte werkzaamheden in de straat, die waren stilgelegd nadat bleek dat het gemeentelijk budget was overschreden.

Danusia kan nu dus nergens meer haar gezicht laten zien, zonder dat mensen haar aanklampen. “Ik dacht dat ik je nooit meer in het echt zou zien. En als ik je toch zou zien, dacht ik dat je nooit meer tegen ons zou spreken. Wat met het nieuws, de krant en je buitenlandse schoonzoon”, zei een oudere dame tegen haar bij de kapper.

Gisteren kwam de kleinzoon van de dame, en zijn vriendje, een plastic tas met een blikje energydrink, twee chocoladerepen en een zakje chips brengen. Voor ‘die buitenlander’, die nu al een week het gespreksonderwerp van de dag is. “Mijn oma zei dat je heel knap was, en daar had ze wel gelijk in. Heb je nu om met ons te voetballen?”

Klik hier om Danusia als een ware politica en demonstrant te zien, schoppend tegen de elitaire, gevestigde orde. Het tweede item gaat over de straat waarvoor Danusia strijdt.

Auschwitz deel 2: Auschwitz II – Birkenau


Het hek van de toegangspoort tot Auschwitz voor de trein. Daarachter zijn de barakken te zien, en het spoor dat halverwege uitsplitst in drie stukken.

Het tweede deel van de rondleiding in Auschwitz voerde ons met de bus naar Auschwitz II – Birkenau. In de verte doemt de poort van al op. Alles is nog origineel: het prikkeldraad waar stroom op stond, het hek onder wachttoren waar de trein onder door reed en de treinrails.

Het is er druk; de ene naar de andere bus brengt een nieuwe groep bezoekers. De meeste zijn schoolkinderen, die ondanks alle gruwelijkheden hun lach maar met moeite kunnen bedwingen. In het begin werd ik hier kwaad om, maar later besefte ik dat dat misschien wel de enige manier was om er fatsoenlijk mee om te gaan. Door het niet te vergeten, maar het wel te relativeren door erom te lachen. Helaas lach mij Auschwitz I, waar we zojuist vandaan kwamen, nog vers in het geheugen.

Het begin van het spoor op het terrein van Auschwitz II - Birkenau. Even verderop is te zien dat het spoor zich uitsplitst in drie stukken. Daar werden de reizigers gekeurd en gesorteerd.

Zo in het zonlicht ziet Auschwitz II er welhaast vredig uit. Een enorm terrein bedekt met gras, met de treinrails die zich in het midden van het terrein in drie delen is uitgesplitst. Daar stond de kampdokter de nieuw aangekomen mensen te keuren. Duim naar links betekende dat je direct naar het linkerkamp moest. Duim naar rechts naar het kamp rechts, en duim omlaag betekende direct naar de gaskamer achteraan het terrein.

Treinspoor & de eerste barakken
Hier sorteerden de nazi’s de bagage van de gevangenen, die nog altijd in de waan verkeerden dat zij een beter leven zouden krijgen. De vrouwen werden gescheiden van de mannen, en de mensen die direct naar de gaskamers moesten werden ontdaan van hun documenten. Voor de documenten was een aparte oven, vlak naast de gaskamers.

We volgen de gids naar het begin van het kamp aan de rechterkant. De eerste barak die we binnengaan is slechts gedeeltelijk toegankelijk. Vanuit de open ruimte aan het begin kunnen we alle originele houten stapelbedden zien waar de gevangenen moesten slapen. Dit gruwelijk beeld wordt nog eens versterkt als de gids uitlegt dat er tientallen van dit soort barakken staan (en stonden, omdat er velen vernietigd zijn, met de schoorstenen die nog overeind staan als enige bewijs).

Genummerde bedden

De bedden staan scheef, waardoor het lijkt dat je naar een kant zou rollen als je erop zou liggen. De bedden zijn genummerd, om zo de gevangen makkelijker uit elkaar te houden. In het midden van een barak loopt een stenen verhoging, met aan ieder uiteinde van de barak een schoorsteen. Dit was een soort van kachel, die in de winter voor warmte moest zorgen. Maar boven in het barak sluit het dak niet aan op de muren, waardoor het in winter steenkoud moet zijn geweest binnen.

Sanitaire voorzieningen
Dan lopen we een stuk terug naar een barak dat even verderop staat. Deze is uitgerust met drie lange rijen stenen verhogingen, met daarop aan weerszijden gaten. Hier moesten de gevangen hun behoeften doen. Hiervoor kregen zij slechts een minuut de tijd. Met 400 man tegelijk werden ze naar binnen geleid, en moesten ze dus binnen een minuut wassen, poepen en plassen. Als de eerste groep van 400 man was geweest, was de vloer al tot op enkelhoogte bezaaid met uitwerpselen. En dan moesten er nog enkele groepen van 400 man komen.

De toiletten, waar de gevangenen veelal minder dan een minuut de tijd kregen om hun behoeften te doen. Als de eerste groep van 400 man was geweest lagen de uitwerpselen al tot enkelhoogte op de vloer. Dit zijn ook de toiletten waarin sommige gevangenen, voor wie het werk te zwaar was, zich verstopten.

De gevangenen werden gedwongen om dit met hun blote handen schoon te maken. Na het toiletteren werden ze aan het werk gezet. Maar voor sommigen was het vooruitzicht aan werken zo onmogelijk, dat zij zich liever verstopten in de met uitwerpselen gevulde toiletten. Er was een kampcommandant die een sadistisch ‘spel’ had verzonnen. Hij gaf de gevangenen niet meer dan vijf seconden de tijd om hun behoeften te doen, en waren ze nog niet klaar dan begon hij ze een voor een neer te schieten. De medegevangenen moesten hun dode kameraden uit de stront trekken en naar de ovens brengen.

We lopen terug naar het spoor, en volgen deze tot ongeveer halverwege. Daar staat een nog originele wagon waarin de mensen naar Auschwitz werden gebracht. We steken het spoor over en lopen naar de andere kant, waar de vrouwen verbleven. Hier laat de gids ons zien hoe de vrouwen moesten slapen. De bedden, voor de helft van steen en de andere helft van hout, zien er iets leefbaarder uit. En nog zou geen mens daar normaal kunnen slapen.

Slaapplaatsen & leefomstandigheden
Ook hier bestaan de stapelbedden uit drie lagen. De bovenste laag was het meest geliefd, omdat je er frisse lucht had en je er kon staan als je wilde. Maar meer dan driekwart van de mensen sliep onderop, omdat ze na elf uur fysieke arbeid geen kracht meer hadden om naar boven te klimmen. Velen van hen waren zelfs niet meer in staat om nog te lopen en moesten door medegevangenen ondersteund of zelfs gedragen worden.

De donkere en koude slaapplaatsen. Deze zijn, vergeleken met de houten bedden, nog iets 'beter' te noemen. Hier sliepen veelal vrouwen.

Het stikte er van de insecten en het ongedierte. Zo vertelde de gids het verhaal van twee gevangenen, die hadden besloten tot een ruil. Een van hen werkte in kamp Canada, waar alle persoonlijke spullen van de gevangenen bewaard werden. Hij had toegang tot onder andere schoenen, en de andere gevangenen had gevraagd of hij schoenen voor hem kon regelen. Dat kon hij wel, maar dan moest hij in ruil daarvoor een brood regelen. En dus spaarde hij een maand lang alle stukken brood die hij kreeg; hij at vrijwel niets. Hij bewaarde het brood ’s nachts onder de holte aan de achterkant van zijn hoofd, zodat niemand het kon afpakken. En de laatste nacht, toen hij genoeg had verzameld, werd hij wakker en voelde hij slechts kruimels onder zijn hoofd. Hij schrok wakker, en probeerde te achterhalen wie het brood had gestolen. Maar niemand had het weggenomen, omdat hij een spoor van kruimels vond. En medegevangenen hadden zo een honger iedere dag, omdat ze slechts een kom met aardappelsoep en een klein stukje brood kregen, dat ze nooit kruimels achter zouden laten. Ze zouden de kruimels nog van de vloer likken. De gevangenen volgde het spoor, en vond de rat die uiteindelijk het laatste restje brood aan het verorberen was. Hij zou nooit zijn schoenen krijgen.

De gaskamer die het eerst werd vernietigd.

Gaskamers & het einde
Achteraan het terrein zijn de vernietigde gaskamers te vinden. Joodse gevangenen werden er te werk gesteld door de nazi’s. Tegen het einde van de oorlog, toen de nazi’s vrijwel gestopt waren met het vergassen van gevangenen, waren de Joodse gevangenen die door de nazi’s gedwongen werden te werken in de gaskamers bang dat zij de volgende zouden zijn die vergast zouden worden. In een ultieme poging probeerden ze de gaskamer op te blazen, wat lukte. De gevangenen die in de andere gaskamers moesten werken begrepen dat er iets gaande was, door de explosie. Ze dachten dat het moment van bevrijding eindelijk daar was. Maar de nazi’s waren hen voor, en bliezen de overige gaskamers ook op, met de Joodse gevangenen die daar moesten werken er nog in.

Herdenkingsmonument aan het einde van het spoor, tussen de vernietigde gaskamers.

Tussen die gaskamers staat nu het monument ter nagedachtenis aan alle slachtoffers van Auschwitz. Er liggen gedenkplaten in allerlei talen, en aan het einde van het treinspoor liggen bloemen. Dat ruim zestig jaar na dato de herinnering aan Auschwitz nog altijd springlevend is, was te zien aan de drie filmploegen die toestemming hadden gekregen om te filmen op voor het publiek ontoegankelijke plekken. Of zoals de gids haar toer afsloot: “Als we vergeten wat hier is gebeurd, dan is het onvermijdelijk dat dit nog een keer gaat gebeuren. Als we niet leren van geschiedenis, dan zal het zich uiteindelijk herhalen.”

Auschwitz deel 1


Als je de hoofdparkeerplaats van Auschwitz nadert, springen er van beide kanten van de straat verschillende mensen met borden met daarop suggesties voor andere parkeerplaatsen tevoorschijn. Ook massamoord kan commercieel uitgebuit worden.

De tour van Konzentrationslager Auschwitz bestaat uit twee delen. De eerste laat zien hoe de gevangen leefden in de barakken in het kleinere Auschwitz. Het tweede gedeelte, in Auschwitz-Birkenau, toont hoe de gevangen aankwamen, geselecteerd werden op nationaliteit, sekse en fysieke kracht, en hoe systematisch ze aan het werk werden gezet. En hoe zij later minstens zo systematisch werden afgemaakt.

Arbeit macht frei: de ingang van Auschwitz I

Arbeid macht frei
We namen een Poolse gids en met een select groepje van zes mensen gingen we op pad. Het eerste waar we kwamen was natuurlijk de beroemde ingang, het hek met de tekst als boog ‘Arbeit macht frei’. Direct achter de poort begon de weg die langs alle barakken van Auschwitz 1 leidde. Alle barakken zijn in de loop van de tijd gerestaureerd en opgeknapt, behalve eentje, de laatste waar we binnen zouden gaan.

Ieder barak was ingericht naar een thema. Zo was er een barak waarin uitgelegd werd hoe de gevangen binnen werden gebracht, hoe ze misleid werden om naar Auschwitz te komen, hoe de kinderen behandeld werden, hoe de selectieprocedure van gevangen plaats vond.

Standaard werd er tegen gevangenen die aankwamen bij Auschwitz gezegd dat als je Joods was, je twee weken te leven had. Als je katholiek was, had een maand te leven. De rest zou het maximaal niet langer dan twee maanden volhouden. En het moet gezegd, zoals met alles dat met Auschwitz te maken heeft: de nazi’s hielden hun woord.

Zo hadden de Duitsers bedacht dat ze alle Joden die aankwamen een brief naar hun familie lieten schrijven, maar met een datum die twee weken in de toekomst lag. Als per aangekomen groep de Joden waren overleden (ondervoeding, zware arbeid, executies, mishandelingen, martelingen of gaskamer), werden de brieven verstuurd; vrijwel altijd twee weken na aankomst. In de brieven hadden ze moeten schrijven dat alles hier goed was, dat ze inderdaad het nieuwe leven hadden gekregen dat ze beloofd was en dat hun familieleden (vaak van over heel Europa) ook maar moesten komen.

Helaas werd dit in de meeste gevallen ook opgevolgd door de familieleden.

Kinderen
In een ander barak werd beschreven hoe de kinderen werden behandeld. Dr Mengele heeft in Auschwitz ongelooflijke experimenten met kinderen uitgehaald. Zo waren er foto’s te zien waar de geslachten van kinderen waren verwijderd, of verminkt. Maar evengoed werd de jongeren te werk gesteld, ongeacht hun leeftijd of geslacht. Ze moesten volwaardige arbeid verrichten met de volwassen.

Een van de kinderen die Auschwitz niet overleefde. Van de 220.000 kinderen werden er uiteindelijk 650 bevrijd. Op de linkse foto is te zien dat het hoofd van de kinderen recht werd gehouden met een ijzeren staaf. Op de rechtse foto is te zien dat dit meisje haar emoties niet langer kon bedwingen en moest huilen.

Er was een ruimte gevuld met meer dan 40.000 kinderschoenen, allemaal overgebleven uit Auschwitz. Of de vitrine met kinderpoppen, waarvan, om het geheel nog extra grimmig te maken, de meeste poppen ogen of ledematen misten. Ieder leed is verschrikkelijk, maar toen ik Iwi en haar moeder vroeg wat het meeste indruk had gemaakt, zeiden ze beide het gedeelte dat over de kinderen ging. Zo was er een muur behangen met foto’s van kinderen. Ze waren gefotografeerd alsof het gevangenen waren, alsof ze zojuist door politie waren gearresteerd voor moord. Maar dat waren ze niet, dit waren 12, 13- en 14-jarigen die werden gedeporteerd naar Auschwitz, puur en alleen omdat ze uit Polen, uit een zigeunerfamilie of Joods gezin kwamen. Dat was hun enige fout.

Overblijfselen
Het is een schok om te zien wat er is overgebleven aan persoonlijke spullen. Zo was er een ruimte achter glas gevuld met bijna twee ton aan menselijk haar, dat door de nazi’s bij de gevangen werd verwijderd bij aankomst in Auschwitz. De messen die werden gebruikt om het haar van het lichaam te verwijderen waren vaak bot door het vele gebruik, en met name bij de vrouwen leverde dit verschrikkelijke verminkingen op bij de geslachtsdelen. Maar dat was niet het enige.

Een vitrine gevuld met prothesen, looprekken en andere fysieke hulpmiddelen.

Er was een ruimte met tienduizenden potten en pannen, met duizenden schoenen, kinderschoenen, borstels en tandenborstels, kammen, prothesen en looprekken. Dit alles omdat bij aankomst de gevangen werden geschoren, hun bezittingen werden afgenomen en documenten in beslag werden genomen. Er waren zelfs kleden te zien die waren geweven van menselijk haar. Een foto toonde tientallen zakken, gemerkt met KL-AUS, waarin de haren werden verpakt.

Experimenten
Een van de ‘bekendere’ nazi’s was Dr. Mengele, die de meest gruwelijke experimenten uithaalde met gevangen. Met name kinderen moesten het ontgelden. De foto’s van kinderen voor en na experimenten zijn te gruwelijk om in detail te beschrijven. Afgezien van de lichamelijke tekenen van de operaties, waren het de ogen van de kinderen die boekdelen spraken. U kent ongetwijfeld de ‘thousand yards stare’, die met name soldaten uit oorlogsgebieden hebben. Ze hebben zoveel leed en gruwelijkheid meegemaakt, dat het lijkt alsof hun blik op iets in de verte gericht is. Het lijkt erop alsof ze door je heen kijken met glazige, nietszeggende ogen. Dat was precies de blik die vele van de kinderen na de experimenten in hun ogen hadden. Ze keken vanaf de foto’s aan de muur recht door me heen.

De assistenten van Dr. Mengele voerden voornamelijk sterilisaties van vrouwen uit. Zo beschreef onze gids dat op het hoogtepunt 1 dokter ruim duizend sterilisaties per dag kon uitvoeren. Onnodig om toe te voegen dat dit de meest vreselijke lichamelijke verminkingen en vaak ook de dood van de patiënten met zich meebracht.

Fusillade
Inmiddels waren we aangekomen bij barak 10 (gesloten) en barak 11 (het enige barak dat niet is gerestaureerd en dat in originele staat is behouden). Tussen deze twee barakken was een ruimte, speciaal ingericht voor het fusilleren van gevangenen. Tegen de muur die de twee barakken aan de achterkant verbond was een extra houten muur bevestigd. De ramen van barak 10 waren hermetisch gesloten, zodat niemand kon zien wat er gebeurde. De ramen van barak 11 waren wel open, omdat daar de gevangen zaten die werden voorbereid op het vuurpeloton.

De kleine ruimte van minder dan een bij een meter, met onderin het luik waardoor de gevangen in de ruimte moesten kruipen. Er was geen ruimte om te zitten of te liggen. De ruimte werd later gedeeltelijk opgengebroken om aan te tonen hoe klein het was.

In barak 11 werden de gevangenen stap voor stap voorbereid op hun nadere einde. Ze werden uitgekleed, gewassen en gevangen gezet in kleine ruimte. Zo was er achterin het elfde barak een ruimte van ongeveer vier bij vier meter, waar meer dan veertig gevangen, bijna letterlijk, opgestapeld werden in afwachting van hun dood. Aan de andere kant, achterin het barak, waren ruimtes van minder een bij een meter. Het was er onmogelijk om te gaan liggen, omdat de ruimte er niet voor was. En je werd de ruimte ingeduwd via een luik dat op enkelhoogte in de muur was gemaakt.

Als hun tijd was gekomen, werden de gevangen een voor een naar buiten geleid en moesten ze met hun gezicht naar de muur gaan staan. De dienstdoende soldaat plaatste de loop van zijn wapen in de holte aan de achterkant van het hoofd, en haalde de trekker over. Per dag werden er honderden gevangen zo gedood. Een miniem aantal vergeleken met de gaskamers van Birkenau, maar niet minder gruwelijk.

Eerste gaskamer
De gids nam ons mee naar de kleinste gaskamer van Auschwitz, en de enige buiten Birkenau. Het was een ruimte van ongeveer twintig meter lang, en zeven meter breed. Er werden honderden mensen tegelijk naar binnen geleid, met de belofte dat ze een douche zouden krijgen. Met name de Joden werd direct na aankomst beloofd dat ze gedesinfecteerd zouden worden; de treinreis was op zichzelf al zo afschuwelijk (een treinwagon, met 1 klein raampje, met daarin honderden mensen op en naast elkaar, waarvan de lucht zo erg was (tientallen mensen overleden al in de reis er naartoe en zo konden infecties en ziektes zich razendsnel verspreiden) was als ze aankwamen bij Auschwitz dat de soldaten veelal mondkapjes moesten dragen) dat velen zonder enige twijfel geloofden dat ze een douche zouden krijgen.

Een van de twee openingen in het plafond waar dooheen de kokers Cyclon-B naar beneden werden gegooid.

De ruimte had twee gaten in het plafond. Als de ruimte gevuld was met Joden, dan werden er blikken met Cyclon-B door de gaten in de ruimte gegooid. Binnen een kwartier waren honderden Joden vergast. In de ruimte naast de gaskamer stonden zo’n tien ovens. Deze ovens bestonden uit een soort van lange la, waarin precies een (of bij dunne mensen) of twee mensen pasten. Die werden dan de oven ingeschoven en verbrand. Mocht iemand onverhoopt de vergassing hebben overleefd, dan werd deze ‘gewoon’ levend verbrand. Het as werd uitgestrooid in een kuil die was gevuld met water.

De ruimte van de gaskamer van Auschwitz I, waarin honderden gevangen tegelijkertijd werden vergast. In de ruimte is ook een overblijfsel van as in een vaas te vinden. Het enige as dat men heeft teruggevonden in Auschwitz I.

Hier eindigde de tour van het eerste gedeelte van Auschwitz. Mocht u nu denken dat u alle gruwelijkheid wel hebt gehad, dan moet ik u teleurstellen. Want het eerste Auschwitz stelt niets voor vergeleken met Birkenau, dat zeker vijftien keer zo groot is. Daarover zal ik meer vertellen in een volgend bericht. De bij dit artikel geplaatste foto’s zijn slechts enkele van de ruim tachtig foto’s die ik heb gemaakt. Mocht u alle foto’s nog eens willen zien om een visuele indruk te krijgen, dan raadt ik u aan om ofwel te wachten op het volgende bericht, ofwel een kijkje te nemen op mijn Facebook-pagina, waarop ik een album heb geplaatst met daarin alle foto’s.