NRC Handelsblad bezig met stemmingmakerij?


Of: hoe de slijpsteen van de geest journalistiek prutswerk aflevert.

In het NRC Handelsblad van afgelopen weekend (23 & 24 juni 2012) staat in de sportkatern een groot artikel over het Nederlands elftal. Daarin wordt beschreven hoe het komt dat Oranje zo oneervol faalde op het EK 2012. Het stuk is geschreven door Koen Greven en Huib Modderkolk en het riekt sterk naar stemmingmakerij.

In de alinea van het artikel staat te lezen dat Oranje ten onder ging aan ego’s, en dat met name spits Klaas-Jan Huntelaar op ramkoers lag. Exact diezelfde zin staat te lezen in de tweede alinea. Daarmee is de toon gezet.

Twee straffe opmerkingen die nog zonder enig bewijs worden geuit. Waarom zo direct een aanval op Huntelaar? Er zullen toch behoorlijk goede onderbouwingen en argumenten moeten volgen wil de heren Greven en Modderkolk deze boude beweringen kunnen volhouden.

Het artikel volgt de hiërarchische lijn, dat wil zeggen dat men begint aan de top en zo omlaag werkt in de rangorde van het Nederlands elftal. Dus komt Bert van Marwijk als eerste aan bod. Maar zelfs in deze alinea komt Huntelaar weer ter sprake. Het begint er sterk op te lijken dat de lezer een bepaalde kant op moet gaan met de schrijvers van het stuk.

En inderdaad, in de volgende alinea krijgen we een inleiding naar de controverse tussen Huntelaar en Van Marwijk. Het beschrijft hoe Van Marwijk en Huntelaar in de voorbereiding op het EK met elkaar spraken over de spitspositie. In een slechtnieuwsgesprek legt Van Marwijk uit dat hij kiest voor Van Persie, en daar is Huntelaar helemaal niet over te spreken.

Tot zover klopt alles nog. Huntelaar is een gedreven jongen die recht op zijn doel afgaat. Dus de woede van Huntelaar is begrijpelijk. Nog altijd hebben we geen enkel bewijs gezien voor de ramkoers van Huntelaar, maar met de beschrijving van het slechtnieuwsgesprek zien we wel een voedingsbodem voor een eventuele ramkoers van de spits.

De verslaggevers van NRC stellen de vraag of het niet desastreus is als je een speler mee naar het EK neemt die zo boos is. Die vraag is te billijken, maar zonder dat er een antwoord op komt staat de vraag op zichzelf. De antwoord wordt in dit artikel wel gegeven, maar zonder enige bewijzen of onderbouwingen. In retrospectief begint hier dus de stemmingmakerij van het NRC.

We gaan door.

Enkele alinea’s verderop zijn we inmiddels beland bij de periode die volgde na de eerste wedstrijd tegen Denemarken. Huntelaar en Van der Vaart, zo wordt geschreven, zien hun kans schoon na de nederlaag. Dit is wat de journalisten schrijven:
“…maar de gepasseerde Rafael van der Vaart en vooral Huntelaar ruiken hun kans. Ze gaan muiten. Het maakt hem kribbig. Huntelaar is fel. Hij is een stoorzender. Niet eerder maakte Van Marwijk in zijn trainerscarrière een speler mee die zo vervelend is. Maar ook de spelers zien dat Huntelaar veel te ver gaat. Hij stelt zijn eigenbelang boven dat van anderen. Van der Vaart gaat in zijn kielzog mee. Het team valt uit elkaar in drie blokken: 1. Huntelaar/Van der Vaart. 2. Sneijder/Van Bommel. 3. Afellay/Van Persie.”

Als u dit stuk zou lezen als iemand die klakkeloos aanneemt wat er wordt gezegd, dan zou u nu al het gevoel hebben dat Huntelaar wat u betreft nooit meer hoeft terug te komen. Maar wat opvalt aan deze alinea is dat de heren die het stuk hebben geschreven nu eindelijk hun kaarten op tafel leggen. Huntelaar is de schuldige. Waarom? Dat wordt nergens uitgelegd. Nergens zien we voorbeelden van zijn gedrag. Huntelaar gaat te ver? Hoezo dan? Ze gaan muiten. Hoe dan? Het maakt hem kribbig. Voorbeelden? Hij is een stoorzender. Hoe uit zich dat dan?

Echter, in de volgende alinea zien we de motivatie van de journalisten kristalliseren. Want, voor de tweede wedstrijd van Oranje op het EK doet Van Marwijk concessies aan de publieke opinie. De publieke opinie werd aangevoerd door krant De Telegraaf, en De Telegraaf is een concurrent van het NRC Handelsblad.

Is het werkelijk zo simpel? Ja, dat moet haast wel, want de indruk wordt gewekt dat Huntelaar gelieerd is aan De Telegraaf. En omdat De Telegraaf een concurrent is en meer lezers heeft dan NRC, lijkt dit al heel snel op een persoonlijke vete. Ik zeg niet dat dat zo is, maar het heeft er inmiddels alle schijn van.

In die bewuste alinea staat ook te lezen: “Een betrokkene concludeert achteraf: ‘Hij had Huntelaar weg moeten sturen. Dat was een signaal geweest. Dan had hij respect afgedwongen. Maar dat type trainer is hij niet.'”
Nu zijn we, door de beweringen zonder onderbouwingen die in de loop van het artikel zijn gedaan, genoodzaakt deze onbekende bron gelijk te geven. Maar het is ook niet zo dat die bron een andere oplossing aandraagt. Er was dus maar één redding voor Oranje mogelijk, en dat was het wegsturen van Huntelaar.

Als objectief lezer begint u nu toch echt rancuneuze gevoelens te krijgen jegens Huntelaar. En nogmaals: waarom eigenlijk? Waarom voelen wij dat als lezers? Want er is nog geen enkel bewijsstuk aangeleverd waarvan iedereen onomstotelijk zou zeggen: ja, inderdaad, Huntelaar was de stoorzender, de muiter, de dwarsligger, de man op ramkoers. Maar tot nu toe hebben we hiervoor nul argumenten gelezen.

Dan volgt een stuk over Van der Vaart. Prima, de journalisten laten zien dat de onvrede op meerdere plekken in het team zat. Maar waar eindigt het stukje over Van der Vaart mee, na ongeveer drie alinea’s? Juist, Klaas-Jan Huntelaar. Er wordt geschreven dat Raf in Huntelaar een maatje vond die zijn onvrede deelde. We zijn dus weer terug bij de spits.

En warempel: de volgende vier alinea’s hebben als kopje ‘Klaas-Jan Huntelaar’ gekregen. Eerste zin: “Ziedend is hij.” Vierde zin: “Huntelaar kan zijn woede niet beheersen.” Ook hier zien we geen voorbeelden terug waarin duidelijk wordt dat hij ook echt ziedend was en dat hij die woede niet kon beheersen. Inmiddels is de stemming echt goed gemaakt, zitten we over de helft van het artikel en zijn de lezers inmiddels onbedoeld woest op Huntelaar.

Even verderop wordt duidelijk waarom Huntelaar in de spotlichten van het NRC staat: hij heeft vele interviews gegeven aan De Telegraaf, en dat zint het NRC ongetwijfeld niet. Dit staat er: “Dagenlang schrijft De Telegraaf over de spits. Een aanwezige: ‘De Telegraaf was wel heel erg pro-Huntelaar. In een team is dat niet goed voor de sfeer. Dat zien de andere jongens ook.'”

Of De Telegraaf pro-Huntelaar was of niet, kan ik niet weerleggen noch bevestigen. Maar dat doet er ook niet toe. Alleen op basis van cijfers en statistieken was eenduidig te concluderen dat een basisplaats voor Van Persie niet langer gerechtvaardigd was. Huntelaar wist dat, De Telegraaf wist dat, Van Marwijk wist dat, heel voetbalminnend Nederland wist dat. Daarbij moet worden gezegd: dat een krant positief over een speler schrijft, betekent niet dat die speler daar zelf voor heeft gezorgd. Sterker nog: zelfs al had Huntelaar zijn mond gehouden gedurende het toernooi, dan waren die berichten alsnog geplaatst.

In de laatste alinea in het stukje over Huntelaar zien we een staaltje stemmingmakerij van de hoogste orde: “Een betrokkene: ‘De nieuwe bondscoach moet met een schone lei beginnen. Ga ik met Huntelaar verder of met Van Persie? Samen gaat niet meer. Dat heeft Huntelaar wel laten weten.’ Een ander: ‘De spelers zijn klaar met Huntelaar, ik vraag me af of er nog toekomst voor hem is in Oranje. Ik sluit niet uit dat er een opstand komt als hij weer geselecteerd wordt. Bijna niemand wil nog met hem voetballen. Als het Nederlands elftal volgende maand tegen België oefent zal er veel duidelijk worden.'”

Een aantal zaken vallen op. Alle bronnen zijn anoniem. Dat kan, dat mag, zeker als het gaat om geïnterviewden uit de voetbalwereld. Er worden twee ‘betrokkenen’ aangehaald, die beiden een eenduidige mening hebben: Huntelaar heeft het verpest, hij is de oorzaak van de ellende, en als hij geselecteerd zou worden volgt er een opstand.

Journalistiek is hoor en wederhoor. Het lijkt me evident dat hier iemand geciteerd had moeten worden die een andere kant van het verhaal liet horen. Maar die volgt niet. In plaats daarvan worden deze twee bronnen aangevoerd alsof zij al het bewijs in zich dragen, terwijl daar geen enkele sprake van is. Er worden bijzonder opruiende beweringen gedaan, die, ik herhaal het nogmaals, op geen enkele wijze gestaafd worden door feiten en gebeurtenissen.

Een opstand? Als Huntelaar weer geselecteerd wordt volgt een opstand? Wat is er in hemelsnaam gebeurd, vraagt iedere lezer zich op dit moment af. U hoeft geen ervaren lezer te zijn om toch serieus te gaan twijfelen aan al die verklaringen, omdat ze geenszins uitgelegd worden.

Volgens betrokkenen bij Oranje (een koekje van eigen deeg voor het NRC) is het Heitinga geweest die als lek naar de pers fungeerde, al dan niet via zijn vrouw die bij boulevard geld krijgt om onzin uit te kramen. Daar is eigenlijk iedereen het wel over eens. Maar de twee journalisten doen voorkomen alsof Heitinga én Huntelaar hebben gelekt: “De betrokkenen verdenken John Heitinga, die eerder al lekte naar De Telegraaf, of Huntelaar.” Huntelaar wordt er zomaar bij getrokken, terwijl hij in kranten, op websites en in televisieprogramma’s nog nooit eerder is genoemd als lek. Maar omdat de journalisten van het NRC zijn naam erbij zetten, krijgt hij direct een air van betrokkenheid over zich heen.

En alsof dat niet genoeg is, wordt Huntelaar nog in twee andere artikelen, één keer in het hoofdkatern (de kop van het artikel is, en dit verzin ik niet: ‘Oranje genekt door Klaas-Jan Huntelaar’) en één keer in een artikel over de Duitse ploeg (‘spelers als Klaas-Jan Huntelaar, Rafael van der Vaart en Robin van Persie prevaleerden het eigenbelang boven het landsbelang’), genoemd waarin nogmaals de verdenkingen worden belicht.

Hoe kunnen we dit artikel samen vatten? Als een hetze tegen Huntelaar? Nee, dat gaat wat ver. Het is zeker geen hetze. De beste verklaring die ik kan geven is jaloezie. Er zitten twee verslaggevers op de sportafdeling van het NRC Handelsblad, die doorgaans prima journalistiek werk afleveren, te balen van de goede connecties tussen De Telegraaf en Oranje. Zij zien dat de krant een pro-Huntelaar toon aanslaat, om wat voor reden dan ook, en dat noopt hen tot stemmingmakerij, maar dan aan de andere kant van het spectrum. Alsof NRC zich geroepen voelt om De Telegraaf van een weerwoord te voorzien.

Om redenen onbekend verschijnt een week na uitschakeling dus dit artikel in het NRC, met een theorie die nergens nog werd geopperd. Misschien omdat deze twee NRC-journalisten iets weten wat anderen niet weten. Waarschijnlijker omdat zij stelling namen tegen De Telegraaf. Huntelaar zwart maken zonder dat ook maar een moment te onderbouwen.

Ik vond dit schokkend en NRC onwaardig. En met de kritiek die er de afgelopen maanden over de krant is uitgestort (zie ook het verhaal over Prins Friso, bijvoorbeeld), lijkt de krant de nieuwe weg van verbetering nog niet te hebben gevonden. En dat is jammer, want niet alleen heb ik het NRC Handelsblad bijzonder hoog zitten, hun verhalen zijn doorgaans uitstekend geschreven en goed onderbouwd.

Nu heb ik het gevoel dat er ten onrechte naar een speler wordt gewezen. Ook heb ik het gevoel dat de drie pagina’s die werden gebruikt om dit stuk te promoten, beter gevuld hadden kunnen worden met diepgravende, interessante achtergrondverhalen zoals die over Lance Armstrong en Novak Djokovic, die verderop in het sportkatern te lezen zijn. Dit was niet alleen een verspilling van kostbare krantenpagina’s, het was een artikel met een toon die NRC onwaardig is. En boven alles: het was journalistiek prutswerk.

Advertenties