FEIT & FICTIE | War of the Worlds: de radio-uitzending die massahysterie veroorzaakte


Op 30 oktober 1938 zond Orson Welles, vanuit het Mercury Theater in New York City, een gemoderniseerd hoorspel gebaseerd op het boek War of the Worlds van H.G. Wells uit 1898. Gedurende driekwart eeuw geloven veel mensen dat de gefictionaliseerde CBS uitzending Amerikanen in massale paniek deed uitbreken. Dat burgers in het hele land niet wisten dat het om science-fiction hoorspel ging (hoewel dit drie keer werd vermeld: één keer aan het begin van de uitzending en tweemaal tijdens het hoorspel) en dat ze oprecht dachten dat de Verenigde Staten van Amerika werden aangevallen door Marsmannetjes. De uitzending was gelardeerd met realistische, gesimuleerde live verslagen en verslagen van ooggetuigen, waardoor het uur durende hoorspel een innovatieve en ongelooflijk vermakelijke manier was om het verhaal te vertellen.

OW1

Maar het geval is dat zulke massale paniek nooit plaats vond. Hoewel er uitzonderingen waren, is er gedocumenteerd bewijs in overschot dat aangeeft dat de meerderheid van de luisteraars wist dat het een fictief hoorspel was en dat zij bewust waren van het feit dat New Jersey niet vernietigd werd door buitenaardse bezoekers. Daarnaast, zoals duidelijk zal worden, had de uitzending geen goede ratings toen deze voor het eerst werd uitgezonden; dus al had iedereen die er naar had geluisterd gedacht dat het echt, dan had het nog niet in de massale paniek ontaardt waarover de afgelopen decennia is gesproken.

War of the Worlds

War of the Worlds verscheen voor het eerst in tijdschriften. Het werd tegelijkertijd in Groot-Brittannië en in de Verenigde Staten van Amerika gepubliceerd in 1897. Het verhaal verscheen in boekvorm in 1898 en wordt sindsdien gezien als een van de meest invloedrijke geschreven science-fiction verhalen. De Engelsman H.G. (Herbert George) Wells was toentertijd al een beroemde schrijver. In 1895 publiceerde hij The Time Machine (waarmee hij ook direct de term verzon), in 1896 publiceerde hij The Island of Dr. Moreau en in 1897, vlak voor publicatie van War of the Worlds, verscheen The Invisible Man. Daarmee bevestigde hij niet alleen zijn reputatie van ’s werelds beste schrijver van zijn tijd, maar ook die van allereerste science-fiction schrijver. Na publicatie van War of the Worlds schreef hij nog meer boeken, waaronder het non-fictie best-selling driedelig volume Outline of History.

Zoals uit bovenstaande af te leiden valt was H.G. Wells in 1938 een gerenommeerde en bekende schijver en zijn boeken, waarondern War of the Worlds, werden veel gelezen in zowel Noord-Amerika als in Europa. Dus toen Welles het boek vertaalde naar een hoorspel was er niets bijzonder nieuw aan het verhaal. De verschillen ontstonden doordat het naar een ander medium werd overgezet en omdat de structuur van de verhaalvertelling ietwat veranderde. Het hoorspel liet de vernietiging van New Jersey horen terwijl het boek verhaalde over de vernietiging van Surrey en Londen. Een ander significant verschil tussen de twee werken is dat H.G. het verhaal vertelde door de ogen van een naamloze protagonist en zijn broer, terwijl het verhaal van Orson verteld werd via uitzendingen en reportages. Een voorbeeld van de vertelwijze van Orson is als volgt:

“Dames en heren, ik heb een belangrijke mededeling. Hoe ongelooflijk het ook moge lijken, door zowel wetenschappelijke observaties als door zichtbaar bewijs komen we tot de onvermijdelijke conclusie dat de vreemde wezens die zijn geland in de velden van New Jersey de voorbode zijn van een invasie van een leger van de planeet Mars.”

Werkelijke reactie luisteraars

Het was duidelijk dat die avond het aantal luisteraars door externe factoren sterk beïnvloed kon worden. Zo was er bijvoorbeeld het toentertijd zeer populaire Chase and Sanborn Hour, een komische variëteitenshow die werd gepresenteerd door buikspreker Edgar Bergin op de concurrende zender van NBC. Daarnaast waren er enkele aan CBS gelieerde, lokale radiostations (zoals in Boston) die die avond eigen uitzendingen gepland hadden.

Terwijl het hoorspel van Wells vorderde belde het C.E. Hopper Company zo’n vijfduizend huishoudens met de vraag “Naar welk programma luister u?”. C.E. Hopper was een Amerikaans bedrijf dat de radio ratings mat voor de grote netwerken. De netwerken konden met deze informatie vervolgens bepalen hoeveel zij voor advertentietijd konden vragen voor een specifiek programma. Dat is vergelijkbaar met wat Nielsen heden ten dage doet voor de Amerikaanse televisie (Nielsen kocht in 1950 C.E. Hopper). En wat bleek? Slechts twee procent antwoordde naar War of the Worlds te luisteren op CBS. Geen van de ondervraagden van die twee procent sprak over een nieuwsbericht of over een reportage over buitenaardse wezens. Dus afgezien van het feit dat slechts weinig mensen daadwerkelijk luisterden, leek het er sterk op dat iedereen besefte dat het om een fictief hoorspel ging.

Oorzaak massahysterie

Maar hoe kwam het dan dat de mythe van de massahysterie tot leven kwam? In het kort: door de media. De krantenkoppen gaven de volgende dag het hele land de impressie dat paniek de natie bij de strot hield: “Radio Fake Scares Nation” schreven de Chicago Herald en de Examiner. “Fake Radio Wars Stirs Terror Through US,” kopte het New York Daily News (incluis een foto waarop een angstige man en een gewonde vrouw te zien waren met als onderschrift “oorlogsslachtoffer” en “Ik had geen idee…”). “Terror by Radio” was de kop van het hoofdredactionele commentaar van de New York Times.

OW4 OW3 OW2

De krantenindustrie had nog een appeltje te schillen met het nieuwe medium radio. Of, zoals W. Joseph Campbell van de American University schreef in het BBC News magazine in 2011 (ter viering van de 73e verjaardag van het hoorspel): “…de zogeheten ‘massahysterie uitzending’ bracht de kranten een mogelijkheid om radio te censureren. Radio was een nieuw medium dat vrijwel direct uit de startblokken vertrok als een serieuze concurrent als het ging om nieuws en advertenties.”

In het hoofdredactionele commentaar van de New York Times, met die opruiende kop, was dit te lezen over het nieuwe medium: “Radio is nieuw maar heeft al volwassen verantwoordelijkheden. Het is duidelijk nog niet de baas over het materiaal dat het gebruikt.”

Daar komt nog bij dat de kranten de verkoop omhoog wilden stuwen en hoe kon dat beter dan woorden als “terror”, “panic” of “war” te gebruiken. Door anekdotische en verstrooide verhalen te gebruiken deden ze overkomen alsof burgers klaar waren om de wapens op te pakken om de buitenaardse indringers te lijf te gaan. In werkelijkheid bleken deze verhalen opgeblazen of zelfs verzinsels te zijn. Volgens documentatie van zowel politie als van ziekenhuizen zijn er die nacht geen mensen met wapens de straat op gegaan, noch zijn er mensen in het ziekenhuis belandt door toedoen van het hoorspel. Ook van zelfmoord bleek geen sprake.

Het enige meetbare effect dat werd geregistreerd was de wetshandhavers een toename zagen van telefoongesprekken die avond, in het bijzonder in New Jersey (daar waar de vermeende aanval plaatsvond). Maar het overgrote deel van die telefoongesprekken was terug te leiden op de vraag of het hoorspel bedrog was en op de vraag of er meer informatie kon worden verstrekt. David Miller zegt hierover het volgende in zijn boek Introduction to Collective Behaviour (Introductie van Collectief Gedrag):

“Sommige bellers wilden meer informatie. Sommige mensen belden om te vragen waar zij bloed konden doneren. Sommige bellers waren simpelweg boos dat een dergelijke realistische show werd uitgezonden, terwijl andere bellers juist CBS belden om ze te feliciteren met dit vermakelijke Halloween hoorspel.”

Waarheid achter de mythe

Maar goed, er was dus geen sprake van massahysterie. De piek in telefoontjes naar de politie is een van die weinige tastbare bewijzen die er zijn dat slechts een klein percentage van de luisteraars klachten of zorgen had over de uitzending. De kranten veroorzaakten simpelweg de ‘paniek’ (in de maanden na het hoorspel werden er maar liefst 13.000 nieuwsberichten over het hoorspel geschreven) en het publiek verzwolg de nieuwsberichten. En vergeet niet dat CBS ook wel blij was met de aandacht, omdat hiermee de kracht van het nieuwe medium bevestigd werd wat weer goed was voor de inkomsten en de luistercijfers.

Orson Welles geloofde wel dat er massahysterie was uitgebroken, hoewel slechts een klein percentage van het kleine percentage van het Amerikaanse volk dat ook daadwerkelijk luisterde enige zorgen had geuit. De mythe heeft zichzelf sindsdien in stand gehouden.

Orson Welles had dit te zeggen over de reden waarom hij het hoorspel zo realistisch wilde overbrengen:

“We hadden genoeg van de manier waarop alles dat uitgezonden werd via de magische nieuwe doos, de radio, werd geslikt. Mensen waren tot op zekere hoogte kritisch over het nieuws uit kranten en het nieuws dat hen ter ore kwam via andere mensen, maar toen de radio ten tonele verscheen werd alles wat daarop werd uitgezonden direct voor waar aangenomen. Dus in feite was het hoorspel een aanval op de geloofwaardigheid van het medium. We wilden dat mensen begrepen dat ze niet iedere mening zonder nadenken tot zich moesten nemen, ongeacht welk medium. Maar daar moet ik wel bij zeggen dat het slechts gedeeltelijk een experiment was en dat we geen benul hadden van de omvang van dit ding…”

Je kunt hier naar de uitzending luisteren (nog altijd zeer de moeite waard). Je kunt hier luisteren naar het publieke excuus van Orson Welles naar aanleiding van de vermeende massahysterie die zou zijn uitgebroken.

Bonusfeiten

– Dankzij de klachten die de politie ontving, werden er politieagenten naar het Mercury Theater gestuurd om te kijken waar de ophef over ging. Toen de agenten vaststelden dat de wet niet werd overtreden, vertrokken de agenten.
– Na het hoorspel werd CBS om diverse redenen aangeklaagd, zoals bijvoorbeeld het mentale ongemak dat luisteraars hadden ondervonden. Vrijwel alle aanklachten kregen geen gehoor bij de rechter, op eentje na. Er was een man die beweerde dat hij spaargeld had uitgegeven om schoenen te kopen zodat hij de stad kon verlaten om te ontsnappen aan de Marsmannetjes. Toen Welles dit verhaal hoorde, stond hij erop dat de man het aan de schoenen besteedde geld terug kreeg. En zo geschiede.
– In 1940 ontmoetten Orson en H.G. elkaar dankzij KTSA in San Antonio die met beide heren een interview had gepland. Tijdens het interview had H.G. enkele opmerkingen over de vermeende massahysterie: “Wij [in Engeland] hadden er artikelen over in tijdschriften en de mensen zeiden daarom ‘Heb je nooit gehoord van Halloween in de VS, een periode waarin iedereen doet alsof ze spoken zien?'”

Voor wie nog niet genoeg heeft over dit bijzondere verhaal, dit is een prima documentaire van PBS over het hoorspel:

FEIT & FICTIE| De legende van Raspoetin


De legende kreeg gestalte zodra zijn levenloze lichaam uit de rivier werd gevist. Gregory Efimovich Raspoetin, een man die claimde krachten van God te bezitten maar die door velen werd gezien als de personificatie van de duivel, stierf niet eenvoudig. De legende stelt dat zijn moordenaars hem eerst vergiftigden, neerschoten, nogmaals neerschoten, in elkaar sloegen en hem tot slot in de Malaya Nevka (rivier) gooiden waarin hij verdronk. Zit er een kern van waarheid in dit onwaarschijnlijke verhaal? In dit artikel wordt feit van fictie onderscheiden.

De opkomst van Raspoetin
Raspoetin werd geboren begin januari 1869 in het Siberische dorp Pokrovskoye. Al op jonge leeftijd ontwikkelde Raspoetin een diepgaande interesse in religieuze mystiek. Dat leidde ertoe dat Gregory zijn familie in de steek liet en ging wonen in een nabij gelegen klooster. Daar bestudeerde hij theologie en discussieerde hij over (Bijbelse) geschriften met de monniken. In 1890 claimde hij een visioen te hebben gehad van de maagd Maria. Maria gaf hem een kenmerk mee dat hij door God was gekozen voor een groter doel. Uiteindelijk zou het ertoe leiden dat Raspoetin beweerde een spirituele genezer te zijn. Hij zou ziektes kunnen genezen met gebeden.

Bron: Wikipedia

Raspoetin – Bron: Wikipedia

Raspoetin zijn reputatie als een heler groeide gestaag maar onverminderd. Dat bracht hem uiteindelijk in St. Petersburg, waar hij hij werd opgemerkt door tsaar Nicholas II en Alexandra, het dan regerende stel uit de lijn van Romanov. Het stel had een goed bewaard geheim, namelijk dat hun zoon hemofilie had. De volgende tsaar van Rusland was gedoemd om dood te bloeden vooraleer hij de kans zou krijgen zijn vader op te volgen. Toen de jongen ernstig ziek werd in 1907 en er geen dokter in staat was hem weer gezond te maken, richtte een wanhopige Alexandra zich tot Raspoetin. Raspoetin bezocht het paleis, bad voor de gezondheid van de jongen en tot ieders verbazing verbeterde de gezondheid van de jongen aanzienlijk.

In het decennium dat volgde ontwikkelde Raspoetin een steeds sterker wordende relatie met de koninklijke familie en nam hij een onmiskenbare, doch complexe, plek in in de Russische hogere klasse. Alexandra was inmiddels overtuigd geraakt dat Raspoetin door God gezonden was om haar zoon te genezen. Raspoetin werd daardoor een vertrouwenspersoon van Alexandra. Raspoetin maakte gebruik van zijn nieuw verworven positie en wendde Alexandra aan om meer sociale en politieke invloed te krijgen. Hij werd daardoor al snel een bekende, ietwat notoire, figuur en het duurde niet lang voordat hij overal vijanden maakte.

De ommekeer: de eerste aanslag
De eerste aanslag op Raspoetin vond plaats in de zomer van 1914, toen hij zijn buik werd gestoken in zijn geboortedorp Pokrovskoye. Hij overleefde de aanslag, maar het herstel duurde lang. Na de aanslag was Raspoetin voor altijd veranderd. Zo begon hij met regelmatig terugkerende drinkgelagen, hij gaf toe dat het moeilijker werd om zijn ‘gaven’ aan te wenden en wantrouwde hij steeds meer mensen. Dat wantrouwen was niet geheel onterecht, daar er in 1915 wederom een aanslag op zijn leven stond gepland. Echter, deze werd verijdeld nog voordat het uitgevoerd kon worden.

In 1916 was de reputatie van Raspoetin tanende. De rol van Rusland in de Eerste Wereldoorlog was geen succesvolle en een deel van de schuld werd bij gelegd Raspoetin. Zijn politieke vijanden laakten zijn invloed op het Koningshuis. Daarop zwengelden zij geruchten aan volgens welke Raspoetin een relatie zou hebben met Alexandra. De Russische pers demoniseerde Raspoetin, het Koningshuis verloor het vertrouwen in hem en zelfs het Russische volk werd moe van ‘m. Raspoetin was bewust van het feit dat zijn reputatie ernstig beschadigd was geraakt, en sprak tegen collega’s over een de mogelijkheid van een derde aanslag op zijn leven. Daar had hij wellicht nog serieuzer bij moeten stilstaan, want in december 1916 vond de derde en laatste (succesvolle) aanslag op zijn leven plaats.

Het begin van de ontknoping: de moordenaars
De belangrijkste personen in het complot tegen Raspoetin waren prins Felix Yoesoepov, man van de nicht van de Tsaar. Met hem waren nog vier mannen die Raspoetin naar het paleis van Yoesoepov wilden lokken en hem daar, in het donkerte, wilden vermoorden. De hoop die de vijf mannen hadden was dat het fortuin van de Romanovs terug zou keren. In zijn memoirs beschreef Yoesoepov het plan als volgt:
We besloten dat gif het meest doeltreffende middel zou zijn om Raspoetin te vermoorden. Daarmee zouden we geen sporen achterlaten.

“Het huis op de Mojka werd verkozen als plaats van executie: ik was bezig met het gereedmaken van een appartement in de kelder dat zich uitstekende leende voor het bereiken van ons doel. […]  We spraken af dat we Raspoetin een dodelijke hoeveelheid cyaankali zou geven waarmee we direct een einde aan zijn leven zouden maken. Ik zou als enige bij Raspoetin blijven blijven. De andere zouden zich in een andere kamer schuilhouden, wachtend op hulp die ik eventueel nodig zou hebben.”

Prins Felix Yoesoepov - Bron: Wikipedia

Prins Felix Yoesoepov – Bron: Wikipedia

Er zijn drie verschillende informatiebronnen die duiden wat er is gebeurd in de kelder van dat appartement. De eerste twee zijn geschreven bronnen van Yoesoepov en Vladimir Poerishkevich. Laatstgenoemde was een van de twee andere samenzweerders. Deze twee geschreven bronnen komen in zeer grote lijnen overeen over wat er die avond gebeurde. De derde bron die in deze reconstructie in ogenschouw wordt genomen, is de uitkomt van de autopsie van Raspoetin. Deze werd de avond nadat zijn lichaam uit de rivier werd gehaald uitgevoerd en vastgelegd. Deze derde bron lijkt een ander verhaal te vertellen.

De derde bron
Alles begon in de late uren van 30 december, toen Raspoetin arriveerde bij het paleis van Yoesoepov. Yoesoepov en de twee medeplichtigen leidden Raspoetin naar de kelder. Daar kreeg laatstgenoemde thee, cake en wijn, allen met cyaankali vermengd of bedropen, aangeboden. Dit is het punt waarop de [eerste] bronnen voor het eerst niet overeenkomen. Zoals Yoesoepov het verhaal vertelt, at Raspoetin de cake en dronk hij de wijn, maar viel hij niet ten prooi aan het gif. Hij klaagde slechts over hoofdpijn en een brandende maag. Het verhaal zoals Poerishkevich dat vertelt komt vrijwel overeen met dat van Yoesoepov, hoewel hij zich op dat moment niet bij Raspoetin en Yoesoepov in de kamer aanwezig was. Hij had dit dus alleen te weten kunnen komen via Yoesoepov.

Uit de autopsie blijkt dat de feiten in dit verhaal niet stroken met de werkelijkheid. Er blijken namelijk geen sporen van cyaankali in de maag van Raspoetin te zijn, hoewel er wel een grote hoeveelheid onverteerde alcohol werd ontdekt. De mensen die de autopsie uitvoerden wisten dat ze naar de cyaankali moesten zoeken, omdat Yoesoepov alles al had bekend. Het is zeker mogelijk dat een autopsie aan het begin van de 20e eeuw simpelweg een gif over het hoofd zou zien, wist de chirurg die de autopsie leidde met stelligheid te beweren dat cyaankali niet was aangetroffen in het lichaam van Raspoetin.

Hoe kan het zijn dat de samenzweerders beweerden cyaankali te hebben gebruikt en dat de chirurg dit niet aantrof? Wellicht hadden ze een te kleine hoeveelheid gebruikt. Wellicht hadden ze een andere substantie gebruikt, terwijl ze in de veronderstelling waren dat het cyaankali was. Maar misschien gebruikt Yoesoepov dit deel van het verhaal simpelweg om de legende van de dood Raspoetin vorm te geven. Iets wat het vervolg van het verhaal van de derde bron ferm de kop in zal drukken.

Toen 1 uur ’s nachts overging in 2 uur ’s nachts, werden de samenzweerders ongeduldig. Als ze Raspoetin niet snel zouden vermoorden, zouden ze geen tijd meer hebben om zijn lichaam in de rivier te gooien. Eindelijk, om half drie ’s nachts, op het moment dat hun smoesjes om Raspoetin nog langer in de kelder te houden tegelijk vervolgen met hun geduld, ondernamen ze actie. Yoesoepov ging naar de andere kamer, kwam terug met een revolver in zijn hand en schoot één kogel van dichtbij in de maag van Raspoetin. Raspoetin viel op de grond, ogenschijnlijk dood. Zoals de samenzweerders hierin volhouden, was de ene kogel niet genoeg om de man zijn leven te ontnemen. Raspoetin lag ruim een uur op de grond in de kelder, toen het volgende gebeurde.

“Plots zag ik zijn linkeroog open gaan….een paar seconde later begon zijn rechteroog te trekken en ook deze opende. Ik zag beide ogen, zo groen als die van een slang, me aanstaren met een diabolische haat. Wat er zich toen voltrok was angstwekkend: met een geweldige sprong wist Raspoetin tot stand te komen. Hij schuimbekte. Met een wild geschreeuw probeerde hij met slaande bewegingen me te slaan. Hij probeerde me bij mijn keel te grijpen, maar kreeg in plaats daarvan mijn schouder te pakken. Zijn vingers, als stalen klemmen, groef hij diep in mijn vlees. Zijn ogen leken uit hun kassen te barsten, bloed stroomde over zijn lippen.”

Nadat Raspoetin Yoesoepov had aangevallen, vluchtte hij naar buiten. De samenzweerders schoten op de vluchtende man en schoten hem eerst in de rug en daarna door het hoofd van een afstand.

De autopsie, echter, toont ons een andere samenloop van omstandigheden. Er werden drie schotwonden aangetroffen op het lichaam van Raspoetin. Twee op zijn torso, een kogel had hem aan de linkerzijde getroffen en de andere laag in de rug, welke beide aantoonbaar van achteren werden aangebracht. De derde kogelwond was op het midden van zijn voorhoofd en deze was duidelijk ontstaan door een schot van voren. De samenzweerders hadden dus gelogen over een schot door het hoofd van achteren. Daarnaast, zo bleek uit de autopsie, werd er een kruitspoor aangetroffen rond de wond op het voorhoofd, wat betekent dat Raspoetin feitelijk van nabij, van voren, door het voorhoofd was geschoten. De chirurg verklaarde daarnaast de hoek van het schot vrijwel zeker impliceerde dat Raspoetin op de grond lag toen hij door het voorhoofd werd geschoten. In het kort: volgens de chirurg was Raspoetin in zijn rug neergeschoten, is hij gevallen, is hij op zijn rug gaan liggen waarna iemand hem door het hoofd heeft geschoten terwijl hij op de grond lag.

Vladimir Poerishkevich, de man die vermoedelijk het tweede en derde, tevens dodelijke, schot zou hebben gelost. Bron: Wikipedia

Vladimir Poerishkevich, de man die vermoedelijk het tweede en derde, tevens dodelijke, schot zou hebben gelost. Bron: Wikipedia


Als we ervan uitgaand dat het autopsierapport accuraat is, hoe kunnen we dan de discrepantie met het verhaal van Yoesoepov verklaren? Wederom is dat vrijwel onmogelijk. Maar wat zeker is, is dat het verhaal van een man die eerst dronken wordt, dan dodelijk gewond raakt, vervolgens opspringt en zijn aanvaller probeert te verwonden, dan wegrent en uiteindelijk in de rug en achterhoofd wordt doodgeschoten vele malen ongeloofwaardiger is dan het verhaal van de man die eerst in de rug wordt geschoten en vervolgens op de grond, dodelijk verwond, de laatste genadeklap door een schot in het voorhoofd wordt toegebracht. Echter: er is geen enkele feitelijk bewijs die één van deze verhalen definitief ontkracht dan wel bevestigd. Hierbij moet gemeld worden dat autopsie uitwees dat het de schot in het voorhoofd ertoe leidde dat Raspoetin kwam te overlijden.

De hoofdwond Raspoetin is op deze foto duidelijk te zien op zijn voorhoofd. Bron: Wikipedia

De hoofdwond Raspoetin is op deze foto duidelijk te zien op zijn voorhoofd. Bron: Wikipedia

Op dit punt in het verhaal aangekomen, raakte Yoesoepov zeer agressief, greep naar een knuppel of knots en begon het lichaam van Raspoetin daarmee te slaan. Dit is het pak slaag waarvan de legende zegt dat Raspoetin dit ook overleefde. Hierbij moet je meegaan in de bewering dat het schot door het hoofd dus níet dodelijk was. Gezien de documentatie en autopsie resultaten is het moeilijk aan te nemen dat Raspoetin nog wél in leven was.
De legende, echter, stelt dat Raspoetin nog altijd in leven was, en dat de samenzweerder zijn lichaam (volgens de legende ademde Raspoetin op dit moment nog) in de ijzig koude rivier Malaya Nevka gooiden. Het was het koude water dat uiteindelijk Raspoetin de dood injoeg.
De legende stelt verder dat de autopsie het volgende uitwees: er werd een grote hoeveelheid water in zijn longen gevonden, wat er dus op moet wijzen dat Raspoetin nog ademde ten tijde van tewaterlating. Temeer werd Raspoetin uit de rivier gehaald met armen gekruist voor zijn borst, een teken waarmee hij God wilde verwelkomen.

Let wel: tijdens de autopsie werd er geen spoor van water in de longen van Raspoetin aangetroffen. Daarnaast tonen diverse foto’s van het bevroren lichaam van Raspoetin aan dat zijn armen vrijelijk hadden bewogen langs zijn lichaam en dat deze zich niet gekruist voor zijn lichaam bevonden toen hij werd opgevist. Het is echter zo dat de legende van Raspoetin een dermate hardnekkigheid in zich heeft schuilen, dat zelfs de meest objectieve en significante bewijzen niet voldoende zijn om de legende te ontkrachten.

Het levenloze lichaam van Raspoetin zoals dat uit de rivier werd gevist. Bron: Wikipedia

Het levenloze, bevroren lichaam van Raspoetin zoals dat uit de rivier werd gevist. Bron: Wikipedia

Tot slot
De legende van Raspoetin stelt dat de man werd vergiftigd, neergeschoten, geslagen en verdronken. De feiten leren ons dat hij nooit werd vergiftigd, dat hij stierf na een schot in het hoofd en dat zowel het pak slaag als het verdrinken geen rol hebben gespeeld in zijn dood. Hoe het ook zij is het een interessant verhaal, maar het meest interessante verhaal omtrent Raspoetin is niet dat van zijn dood, maar dat van zijn leven. Deze Siberische boer speelde een cruciale rol in de laatste dagen van de Romanov dynastie, aan de vooravond van de communistische revolutie in 1917. Bijna een eeuw houdt de man historici en andere deskundigen gefascineerd bezig met zijn levensverhaal, Hij heeft die absurde legende absoluut niet nodig om niet te worden vergeten.