PSYCHE | Hoe voorkom je dat je voor de verkeerde baan of woning kiest?


Of, zo corrigeer je de distinctie bias

Twee van de belangrijkste keuzes in het leven zijn waar je wil wonen en welk werk je wil doen. Beide keuzes hebben een behoorlijke impact op de rest van je leven. De juiste keuze betekent jaren van geluk. Maar psycholigisch onderzoek toont aan dat we er nog al vaak naast zitten door de distinctie bias, en dat kan jaren van misere betekenen.

Het maken van de juiste keuze hangt af van hoe we psychologisch de opties wegen. Bijvoorbeeld, goedkopere huizen liggen doorgaans op ongewilde locaties. Functies met een hoog salaris kunnen zeer stressvol zijn. Helaas, wanneer het aankomt op het afwegen van de voor- en nadelen zitten er soms biases in de weg die maken dat we niet altijd voor datgene kiezen dat ons toekomstig geluk ten goede komt.

Stel je het volgende eens voor: je krijgt twee banen aangeboden. De eerste is een interessante baan die 35000 salaris biedt. De tweede is een saaie die €40000 per jaar biedt. Verder is alles gelijk. Welke baan kies je dan?

Hier is nog een voorbeeld: stel je voor dat je moet kiezen tussen twee huizen van welke de verkoopprijs gelijk is. De ene heeft een vloeroppervlakte van 130 vierkante meter, maar je kunt vanaf dat huis naar werk wandelen. De andere heeft een vloeroppervlakte van 150 vierkante meter, maar vanaf dat huis moet je een uur rijden voordat je op je werk bent. Wederom zijn alle andere omstandigheden gelijk. Welk huis kies je dan?

Kieskeurig

Wanneer we proberen te kiezen tussen de twee banen, zullen we waarschijnlijk een afweging maken van kosten en baten. Aan de ene kant proberen we te bedenken hoeveel extra geluk ons die 5000 verschil zal brengen. Anderzijds proberen we de interessante baan te vergelijken met de saaie baan. Dit blijkt een stuk moeilijker te zijn: want hoe kwantificeer je een interessante baan en een saaie baan?

Volgens psychologen professor Christopher K. Hsee en Jiao Zhang van de universiteit van Chicago is dit nu juist de reden dat we in woelige wateren belanden tijdens het nemen van de beslissing (Hsee & Zhang, 2004). Ze beargumenteren dat wanneer kwantitatieve vergelijkingen moeten maken (zoals bijvoorbeeld met duidelijk te vergelijken getallen zoals met het salaris verschil) we de neiging hebben om de impact op ons geluk te overschatten.

Ter vergelijking, kwalitatieve verschillen – verschil tussen saai en interessant – zijn veel moeilijker voor ons om te evalueren. Het resultaat hier is dat we aanzienlijk minder snel hun impact zullen overschatten.

Kwantitatieve voorspellingen

Het verschil in de manier waarop we kwalitatieve versus kwantitatieve verschillen evalueren, komt neer op een kloof tussen onze voorspellingsgave en de grillen van de werkelijke ervaring:

– Voorspelling: Wanneer we proberen te voorspellen hoe we ons voelen zullen we doorgaans aannemen dat er een lineaire relatie is tussen meer van iets (geld) en of we ons beter voelen daardoor. Zo zal het indenken van 40000 ons precies 1/7 deel beter doen voelen dan de 35000.
– Daadwerkelijke ervaring: Wanneer we iets daadwerkelijk mee maken, zijn we gewend dat niet te vergelijken is met de 35000, 40000 of de grotere vloeroppervlakte. Het gevolg is dat we ons niet daadwerkelijk 1/7 deel beter voelen met het extra salaris.

Dus wanneer we kwantitatieve vergelijkingen maken zijn we geneigd om te voorspellen dat we meer geluk zullen ervaren dan we in werkelijkheid doen. Dat is Hsee en Zhang de distinctie bias noemen: wanneer het in werking treedt maken we een opgeblazen voorspelling van het nut van een toekomstige beslissing gebaseerd op het onderscheid dat we daartussen maken.

Kwalitatieve voorspellingen

Vergelijk dit met hoe we voorspellingen doen bij kwalitatieve verschillen, zoals het kiezen tussen een interessante en saaie baan, of het huis dat ofwel dichtbij of ver van het werk ligt. Het moge duidelijk zijn dat de interessante baan je meer voldoening en lering zal bieden dan de saaie baan. Maar omdat er geen duidelijke schaal is waarop we deze vergelijking maken, is het veel moeilijker om een overschatting te doen van het voordeel van de interessante baan in vergelijking met hoe dat werkelijk zal zijn.

Om hun theorie te ondersteunen, hebben Hsee en Zhang een drietal experimenten uitgevoerd waarin mensen werden gevraagd om voorspellen te doen over kwalitatieve en kwantitatieve verschillen. In elke van deze drie experimenten ontdekten de wetenschappers dat mensen inderdaad hun toekomstig plezier overschatten wanneer ze een kwantitatieve vergelijking maken, maar dat niet zo snel doen (nauwelijks doen) wanneer ze een kwalitatieve vergelijking maken.

Hoe vermijd je de distinctie bias

De distinctie bias is geworteld in het feit dat voorspellingen over ons toekomstig geluk kwantitatieve vergelijkingen bevatten. Deze zijn het makkelijkst om te nemen en het makkelijkst om er mist mee in te gaan. Dit lijkt vaak te gebeuren wanneer we de ene vergelijking langs de andere leggen: wanneer we kiezen tussen de interessante en de saaie baan is het makkelijk om de twee salarissen te vergelijken. Het exacte salaris, echter, blijkt echter later een minder grote impact te hebben op het geluk in ons leven dan we eerst hadden gedacht.

Hsee en Zhang beargumenteren dat je de distinctie bias kunt omzeilen door te voorkomen dat je de twee banen of de twee huizen gaat vergelijken. Het is beter om iedere baan afzonderlijk te overwegen. Probeer een algemene inschatting te maken per baan, en dan pas deze naast elkaar te leggen. Op deze manier is de kans vele malen groter dat je een keus maakt die aansluit op jouw toekomstige ervaring.

Er zit echter een hiaat in deze techniek. In sommige gevallen is de hoeveelheid geluk die je krijgt van een toekomstige keuze zeer nauw aan de andere keuzes. Met andere woorden: soms zijn directe vergelijkingen accurate voorspellers van ons toekomstig plezier. Bijvoorbeeld, als je een ervoor kiest om een bepaald paar schoenen te dragen naar een bruiloft, is het aan te raden dat je in de beslissingsvorming meeneemt wat anderen zullen dragen. Op sneakers naar een bruiloft gaan waar iedereen strak in het pak (en in de schoenen) zit, zal je niet gelukkiger maken.

Op iedere regel zijn uitzonderingen, maar dat neemt niet weg dat in de meeste gevallen de distinctie bias een serieus probleem is voor ons om ons toekomstig geluk te voorspellen. Of het nu gaat om het kiezen voor een baan, een auto, een huis, we zijn allen geneigd de kwantitatieve aspecten van onze keuze (gaat vaak, maar niet altijd, om geld) ten koste van de kwalitatieve aspecten. Dientengevolge kunnen we dus een keuze maken die niet bijdraagt aan ons geluk. Het omzeilen van deze bias betekent dat je je richt op de voor- en nadelen van iedere individueel scenario, in plaats van dat je vergelijkingen maakt.

Referentie

Hsee, C., & Zhang, J. (2004). Distinction Bias: Misprediction and Mischoice Due to Joint Evaluation. Journal of Personality and Social Psychology, 86(5), 680-695.

– Eerdere publicaties uit de reeks artikelen over gedragsbiases en attributiebiases kun je via de links hieronder lezen (in volgorde van publicatie) –

De impact bias: Hoe makkelijk we vooraf emotionele reacties overschatten
Worse-than-average effect: hoe zelfonderschatting talentvolle mensen tegenhoudt
Het Dunning-Krugereffect: waarom incompetente mensen niet weten dat ze incompetent zijn
Hoe we tóch kunnen leren van onze fouten
Laat de egocentrische bias niet in de staan van goed advies
De geheugen bias: toekomstige gebeurtenissen voorspellen met oude emoties
Waarom jouw toekomstige ik een emotioneel mysterie is

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s