FEIT & FICTIE| De legende van Raspoetin


De legende kreeg gestalte zodra zijn levenloze lichaam uit de rivier werd gevist. Gregory Efimovich Raspoetin, een man die claimde krachten van God te bezitten maar die door velen werd gezien als de personificatie van de duivel, stierf niet eenvoudig. De legende stelt dat zijn moordenaars hem eerst vergiftigden, neerschoten, nogmaals neerschoten, in elkaar sloegen en hem tot slot in de Malaya Nevka (rivier) gooiden waarin hij verdronk. Zit er een kern van waarheid in dit onwaarschijnlijke verhaal? In dit artikel wordt feit van fictie onderscheiden.

De opkomst van Raspoetin
Raspoetin werd geboren begin januari 1869 in het Siberische dorp Pokrovskoye. Al op jonge leeftijd ontwikkelde Raspoetin een diepgaande interesse in religieuze mystiek. Dat leidde ertoe dat Gregory zijn familie in de steek liet en ging wonen in een nabij gelegen klooster. Daar bestudeerde hij theologie en discussieerde hij over (Bijbelse) geschriften met de monniken. In 1890 claimde hij een visioen te hebben gehad van de maagd Maria. Maria gaf hem een kenmerk mee dat hij door God was gekozen voor een groter doel. Uiteindelijk zou het ertoe leiden dat Raspoetin beweerde een spirituele genezer te zijn. Hij zou ziektes kunnen genezen met gebeden.

Bron: Wikipedia

Raspoetin – Bron: Wikipedia

Raspoetin zijn reputatie als een heler groeide gestaag maar onverminderd. Dat bracht hem uiteindelijk in St. Petersburg, waar hij hij werd opgemerkt door tsaar Nicholas II en Alexandra, het dan regerende stel uit de lijn van Romanov. Het stel had een goed bewaard geheim, namelijk dat hun zoon hemofilie had. De volgende tsaar van Rusland was gedoemd om dood te bloeden vooraleer hij de kans zou krijgen zijn vader op te volgen. Toen de jongen ernstig ziek werd in 1907 en er geen dokter in staat was hem weer gezond te maken, richtte een wanhopige Alexandra zich tot Raspoetin. Raspoetin bezocht het paleis, bad voor de gezondheid van de jongen en tot ieders verbazing verbeterde de gezondheid van de jongen aanzienlijk.

In het decennium dat volgde ontwikkelde Raspoetin een steeds sterker wordende relatie met de koninklijke familie en nam hij een onmiskenbare, doch complexe, plek in in de Russische hogere klasse. Alexandra was inmiddels overtuigd geraakt dat Raspoetin door God gezonden was om haar zoon te genezen. Raspoetin werd daardoor een vertrouwenspersoon van Alexandra. Raspoetin maakte gebruik van zijn nieuw verworven positie en wendde Alexandra aan om meer sociale en politieke invloed te krijgen. Hij werd daardoor al snel een bekende, ietwat notoire, figuur en het duurde niet lang voordat hij overal vijanden maakte.

De ommekeer: de eerste aanslag
De eerste aanslag op Raspoetin vond plaats in de zomer van 1914, toen hij zijn buik werd gestoken in zijn geboortedorp Pokrovskoye. Hij overleefde de aanslag, maar het herstel duurde lang. Na de aanslag was Raspoetin voor altijd veranderd. Zo begon hij met regelmatig terugkerende drinkgelagen, hij gaf toe dat het moeilijker werd om zijn ‘gaven’ aan te wenden en wantrouwde hij steeds meer mensen. Dat wantrouwen was niet geheel onterecht, daar er in 1915 wederom een aanslag op zijn leven stond gepland. Echter, deze werd verijdeld nog voordat het uitgevoerd kon worden.

In 1916 was de reputatie van Raspoetin tanende. De rol van Rusland in de Eerste Wereldoorlog was geen succesvolle en een deel van de schuld werd bij gelegd Raspoetin. Zijn politieke vijanden laakten zijn invloed op het Koningshuis. Daarop zwengelden zij geruchten aan volgens welke Raspoetin een relatie zou hebben met Alexandra. De Russische pers demoniseerde Raspoetin, het Koningshuis verloor het vertrouwen in hem en zelfs het Russische volk werd moe van ‘m. Raspoetin was bewust van het feit dat zijn reputatie ernstig beschadigd was geraakt, en sprak tegen collega’s over een de mogelijkheid van een derde aanslag op zijn leven. Daar had hij wellicht nog serieuzer bij moeten stilstaan, want in december 1916 vond de derde en laatste (succesvolle) aanslag op zijn leven plaats.

Het begin van de ontknoping: de moordenaars
De belangrijkste personen in het complot tegen Raspoetin waren prins Felix Yoesoepov, man van de nicht van de Tsaar. Met hem waren nog vier mannen die Raspoetin naar het paleis van Yoesoepov wilden lokken en hem daar, in het donkerte, wilden vermoorden. De hoop die de vijf mannen hadden was dat het fortuin van de Romanovs terug zou keren. In zijn memoirs beschreef Yoesoepov het plan als volgt:
We besloten dat gif het meest doeltreffende middel zou zijn om Raspoetin te vermoorden. Daarmee zouden we geen sporen achterlaten.

“Het huis op de Mojka werd verkozen als plaats van executie: ik was bezig met het gereedmaken van een appartement in de kelder dat zich uitstekende leende voor het bereiken van ons doel. […]  We spraken af dat we Raspoetin een dodelijke hoeveelheid cyaankali zou geven waarmee we direct een einde aan zijn leven zouden maken. Ik zou als enige bij Raspoetin blijven blijven. De andere zouden zich in een andere kamer schuilhouden, wachtend op hulp die ik eventueel nodig zou hebben.”

Prins Felix Yoesoepov - Bron: Wikipedia

Prins Felix Yoesoepov – Bron: Wikipedia

Er zijn drie verschillende informatiebronnen die duiden wat er is gebeurd in de kelder van dat appartement. De eerste twee zijn geschreven bronnen van Yoesoepov en Vladimir Poerishkevich. Laatstgenoemde was een van de twee andere samenzweerders. Deze twee geschreven bronnen komen in zeer grote lijnen overeen over wat er die avond gebeurde. De derde bron die in deze reconstructie in ogenschouw wordt genomen, is de uitkomt van de autopsie van Raspoetin. Deze werd de avond nadat zijn lichaam uit de rivier werd gehaald uitgevoerd en vastgelegd. Deze derde bron lijkt een ander verhaal te vertellen.

De derde bron
Alles begon in de late uren van 30 december, toen Raspoetin arriveerde bij het paleis van Yoesoepov. Yoesoepov en de twee medeplichtigen leidden Raspoetin naar de kelder. Daar kreeg laatstgenoemde thee, cake en wijn, allen met cyaankali vermengd of bedropen, aangeboden. Dit is het punt waarop de [eerste] bronnen voor het eerst niet overeenkomen. Zoals Yoesoepov het verhaal vertelt, at Raspoetin de cake en dronk hij de wijn, maar viel hij niet ten prooi aan het gif. Hij klaagde slechts over hoofdpijn en een brandende maag. Het verhaal zoals Poerishkevich dat vertelt komt vrijwel overeen met dat van Yoesoepov, hoewel hij zich op dat moment niet bij Raspoetin en Yoesoepov in de kamer aanwezig was. Hij had dit dus alleen te weten kunnen komen via Yoesoepov.

Uit de autopsie blijkt dat de feiten in dit verhaal niet stroken met de werkelijkheid. Er blijken namelijk geen sporen van cyaankali in de maag van Raspoetin te zijn, hoewel er wel een grote hoeveelheid onverteerde alcohol werd ontdekt. De mensen die de autopsie uitvoerden wisten dat ze naar de cyaankali moesten zoeken, omdat Yoesoepov alles al had bekend. Het is zeker mogelijk dat een autopsie aan het begin van de 20e eeuw simpelweg een gif over het hoofd zou zien, wist de chirurg die de autopsie leidde met stelligheid te beweren dat cyaankali niet was aangetroffen in het lichaam van Raspoetin.

Hoe kan het zijn dat de samenzweerders beweerden cyaankali te hebben gebruikt en dat de chirurg dit niet aantrof? Wellicht hadden ze een te kleine hoeveelheid gebruikt. Wellicht hadden ze een andere substantie gebruikt, terwijl ze in de veronderstelling waren dat het cyaankali was. Maar misschien gebruikt Yoesoepov dit deel van het verhaal simpelweg om de legende van de dood Raspoetin vorm te geven. Iets wat het vervolg van het verhaal van de derde bron ferm de kop in zal drukken.

Toen 1 uur ’s nachts overging in 2 uur ’s nachts, werden de samenzweerders ongeduldig. Als ze Raspoetin niet snel zouden vermoorden, zouden ze geen tijd meer hebben om zijn lichaam in de rivier te gooien. Eindelijk, om half drie ’s nachts, op het moment dat hun smoesjes om Raspoetin nog langer in de kelder te houden tegelijk vervolgen met hun geduld, ondernamen ze actie. Yoesoepov ging naar de andere kamer, kwam terug met een revolver in zijn hand en schoot één kogel van dichtbij in de maag van Raspoetin. Raspoetin viel op de grond, ogenschijnlijk dood. Zoals de samenzweerders hierin volhouden, was de ene kogel niet genoeg om de man zijn leven te ontnemen. Raspoetin lag ruim een uur op de grond in de kelder, toen het volgende gebeurde.

“Plots zag ik zijn linkeroog open gaan….een paar seconde later begon zijn rechteroog te trekken en ook deze opende. Ik zag beide ogen, zo groen als die van een slang, me aanstaren met een diabolische haat. Wat er zich toen voltrok was angstwekkend: met een geweldige sprong wist Raspoetin tot stand te komen. Hij schuimbekte. Met een wild geschreeuw probeerde hij met slaande bewegingen me te slaan. Hij probeerde me bij mijn keel te grijpen, maar kreeg in plaats daarvan mijn schouder te pakken. Zijn vingers, als stalen klemmen, groef hij diep in mijn vlees. Zijn ogen leken uit hun kassen te barsten, bloed stroomde over zijn lippen.”

Nadat Raspoetin Yoesoepov had aangevallen, vluchtte hij naar buiten. De samenzweerders schoten op de vluchtende man en schoten hem eerst in de rug en daarna door het hoofd van een afstand.

De autopsie, echter, toont ons een andere samenloop van omstandigheden. Er werden drie schotwonden aangetroffen op het lichaam van Raspoetin. Twee op zijn torso, een kogel had hem aan de linkerzijde getroffen en de andere laag in de rug, welke beide aantoonbaar van achteren werden aangebracht. De derde kogelwond was op het midden van zijn voorhoofd en deze was duidelijk ontstaan door een schot van voren. De samenzweerders hadden dus gelogen over een schot door het hoofd van achteren. Daarnaast, zo bleek uit de autopsie, werd er een kruitspoor aangetroffen rond de wond op het voorhoofd, wat betekent dat Raspoetin feitelijk van nabij, van voren, door het voorhoofd was geschoten. De chirurg verklaarde daarnaast de hoek van het schot vrijwel zeker impliceerde dat Raspoetin op de grond lag toen hij door het voorhoofd werd geschoten. In het kort: volgens de chirurg was Raspoetin in zijn rug neergeschoten, is hij gevallen, is hij op zijn rug gaan liggen waarna iemand hem door het hoofd heeft geschoten terwijl hij op de grond lag.

Vladimir Poerishkevich, de man die vermoedelijk het tweede en derde, tevens dodelijke, schot zou hebben gelost. Bron: Wikipedia

Vladimir Poerishkevich, de man die vermoedelijk het tweede en derde, tevens dodelijke, schot zou hebben gelost. Bron: Wikipedia


Als we ervan uitgaand dat het autopsierapport accuraat is, hoe kunnen we dan de discrepantie met het verhaal van Yoesoepov verklaren? Wederom is dat vrijwel onmogelijk. Maar wat zeker is, is dat het verhaal van een man die eerst dronken wordt, dan dodelijk gewond raakt, vervolgens opspringt en zijn aanvaller probeert te verwonden, dan wegrent en uiteindelijk in de rug en achterhoofd wordt doodgeschoten vele malen ongeloofwaardiger is dan het verhaal van de man die eerst in de rug wordt geschoten en vervolgens op de grond, dodelijk verwond, de laatste genadeklap door een schot in het voorhoofd wordt toegebracht. Echter: er is geen enkele feitelijk bewijs die één van deze verhalen definitief ontkracht dan wel bevestigd. Hierbij moet gemeld worden dat autopsie uitwees dat het de schot in het voorhoofd ertoe leidde dat Raspoetin kwam te overlijden.

De hoofdwond Raspoetin is op deze foto duidelijk te zien op zijn voorhoofd. Bron: Wikipedia

De hoofdwond Raspoetin is op deze foto duidelijk te zien op zijn voorhoofd. Bron: Wikipedia

Op dit punt in het verhaal aangekomen, raakte Yoesoepov zeer agressief, greep naar een knuppel of knots en begon het lichaam van Raspoetin daarmee te slaan. Dit is het pak slaag waarvan de legende zegt dat Raspoetin dit ook overleefde. Hierbij moet je meegaan in de bewering dat het schot door het hoofd dus níet dodelijk was. Gezien de documentatie en autopsie resultaten is het moeilijk aan te nemen dat Raspoetin nog wél in leven was.
De legende, echter, stelt dat Raspoetin nog altijd in leven was, en dat de samenzweerder zijn lichaam (volgens de legende ademde Raspoetin op dit moment nog) in de ijzig koude rivier Malaya Nevka gooiden. Het was het koude water dat uiteindelijk Raspoetin de dood injoeg.
De legende stelt verder dat de autopsie het volgende uitwees: er werd een grote hoeveelheid water in zijn longen gevonden, wat er dus op moet wijzen dat Raspoetin nog ademde ten tijde van tewaterlating. Temeer werd Raspoetin uit de rivier gehaald met armen gekruist voor zijn borst, een teken waarmee hij God wilde verwelkomen.

Let wel: tijdens de autopsie werd er geen spoor van water in de longen van Raspoetin aangetroffen. Daarnaast tonen diverse foto’s van het bevroren lichaam van Raspoetin aan dat zijn armen vrijelijk hadden bewogen langs zijn lichaam en dat deze zich niet gekruist voor zijn lichaam bevonden toen hij werd opgevist. Het is echter zo dat de legende van Raspoetin een dermate hardnekkigheid in zich heeft schuilen, dat zelfs de meest objectieve en significante bewijzen niet voldoende zijn om de legende te ontkrachten.

Het levenloze lichaam van Raspoetin zoals dat uit de rivier werd gevist. Bron: Wikipedia

Het levenloze, bevroren lichaam van Raspoetin zoals dat uit de rivier werd gevist. Bron: Wikipedia

Tot slot
De legende van Raspoetin stelt dat de man werd vergiftigd, neergeschoten, geslagen en verdronken. De feiten leren ons dat hij nooit werd vergiftigd, dat hij stierf na een schot in het hoofd en dat zowel het pak slaag als het verdrinken geen rol hebben gespeeld in zijn dood. Hoe het ook zij is het een interessant verhaal, maar het meest interessante verhaal omtrent Raspoetin is niet dat van zijn dood, maar dat van zijn leven. Deze Siberische boer speelde een cruciale rol in de laatste dagen van de Romanov dynastie, aan de vooravond van de communistische revolutie in 1917. Bijna een eeuw houdt de man historici en andere deskundigen gefascineerd bezig met zijn levensverhaal, Hij heeft die absurde legende absoluut niet nodig om niet te worden vergeten.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s